Γράφει ο Κωνσταντίνος Κωνσταντινίδης Αμφικτύων
Σάτυροι, Σιληνοί και Μαρσίες κ.α ήταν μυθολογικά αλλά και υπαρκτά όντα μιας παμπάλαιας εποχής που ζούσαν στα δάση σαν κτηνοτρόφοι βόσκοντας κοπάδια ζώων ή και σαν θρησκευτικο-κοινωνικά κινήματα της εποχής . Οι μεν Σάτυροι ήταν γιοί του Ερμή και της Νύμφης Υφθίμης ή του Διονύσου και της Νικαίας , ενώ κατ’ άλλους ήταν άγνωστων γονέων. Το όνομα τους παράγεται από το Δωρικό «σατήρ» που σημαίνει ¨ενθουσιαζόμενος» ή από το «σάθη= αιδείον» εξ ού και σάθυρος ή Σάτυρος, δηλωτικά ότι είχαν ορμή προς το γυναικείο φύλλο. Σατύρους συνοδούς είχε ο Οσιρις και ο Διόνυσος , αλλά και ο Σιλυνός . Σατύρους ονόμαζαν τους νέους, και Σιληνούς όταν γερνούσαν. Διακεκριμένο Σάτυροι ήταν ο Παν , ο Σιληνός και ο Μαρσύας. Ολοι είχαν την ίδια μορφή και διέμεναν στα δάση. Οταν μεθούσαν γίνονταν μαινόμενοι και καταδίωκαν τις Νύμφες και ασελγούσαν επάνω τους . Ήταν δηλαδή ένα ιδιόμορφο κοινωνικό-θρησκευτικό κίνημα. Οι αλήτες θα λέγαμε της εποχής τους όπως οι «χίπις» κ.α. Εργασία δεν έκαναν καμία. Μάλλον υπήρξαν τέτοιοι άγριοι άνθρωποι σε πανάρχαια χρόνια και Μερικοί υποστηρίζουν ότι είναι όντα μυθολογικά και αναπαράχθηκαν βραδύτερον σε πραγματικά.
Ο Παυσανίας λέγει , ότι κάποιος Εύφημος από την Ιταλία ξέπεσε σε ένα νησί αγνώστου ονόματος στη θάλασσα της Σατυρίδας όπως τις αποκαλούσαν τότε οι ναυτικοί . Οι κάτοικοι του νησιού ήταν Σάτυροι και καθώς είχαν γυναίκες στο πλοίο όρμησαν οι Σάτυροι σαν μαινόμενοι ταύροι . Οι ναύτες φοβισθέντες έριξαν μια βάρβαρη γυναίκα εκτός του πλοίου για να γλυτώσουν οι λοιποί. Τότε οι Σάτυροι έπεσαν ολοι επάνω της και ασελγούσαν άπαντες από όλες τις μεριές και πάνω στο σώμα της . Αυτό το μαρτύριο του βιασμού υπέστη και η Αμυμώνη θυγατέρα του Δαναού στο Αργος . Τότε ο Αργος ο Πανόπτης φόνευσε ένα Σάτυρο διότι έβλαπτε τους Αρκάδες και άρπαζε τα βοσκοτόπια τους . Αν αληθεύουν αυτές οι διηγήσεις όπως λέει ο Παυσανίας εκείνοι ήταν ποιμένες, ζούσαν στα δάση στην πανάρχαια εποχή φορούσαν προβιές ζώων για ένδυμα. Εξ αυτού φαίνονταν σαν Σάτυροι από μακριά. Από αυτούς λοιπόν ξεκίνησαν οι Σάτυροι και μετέπειτα δημιούργησε και ο Διόνυσος σώμα σατύρων στις διάφορες περιοδείες και γιορτές , αλλά και στις μάκρυνες εκστρατείες στην Ασία, Αφρική , Ευρώπη κ.λ.π. Οι οπαδοί του Διονύσου χαρακτηρίζονταν σάτυροι επειδή χόρευαν , πηδούσαν και φώναζαν ή τραγουδούσαν δυνατά . Οι χοροί τους ήταν ο Κόρδαξ , ο Σίκινος και η Εμμέλεια τους οποίους είχαν ανακαλύψει οι σάτυροι. Αυτούς τους χορούς χόρευαν και τραγουδούσαν οι γεωργοί , οι ποιμένες και οι αλιείς της Ελλάδος και τιμούσαν σαν θεό Πάνα και οι νησιώτες τον Ποσειδώνα.
Οι Τιτυροι ήταν και αυτοί είδος Σατύρων, καλύπτοντες μέρος του σώματος των με δέρματα. Επαιζαν τους διπλούς αυλούς και με το πόδι έκρουαν και άλλο όργανο.
Οι Μιμαλλώνες ήταν πολεμικές γυναίκες και πήραν την ονομασία γιατί εμιμούντο τους άνδρες στον πόλεμο ή από βαρβαρικά ονόματα της Θράκης, της Φρυγίας και ήταν Βάκχες. Οπως και οι Μιμαλλώνες, Τίτυροι,Βάκχες , Κλάδωνες και Βληδορόμοι ήταν λατρευικά τάγματα.
Σχολιασμός
1/ Το πρόβλημα της «σεξουαλικής βίας» και ιδιαίτερα ο βιασμός των γυναικών είναι παλιός όσο τα δύο φύλλα. Το ίδιο έκαναν οι άξεστοι σάτυροι , το ίδιο και οι πολιτισμένοι έχοντες κάποια εξουσία. Ο βιασμός είναι πράξη άκρως εγκληματική, ταπεινωτική και προσβάλλει την προσωπικότητα της γυναίκας .Γι’αυτό πρέπει να είναι καταδικαστέα με την εσχάτη των ποινών. Ωστόσο ο σχετικός νόμος από το ένα άκρο πήγε στο άλλο .Ακόμη και το αθώο έστω επίμονο φλέρτ ενοχοποιεί το άτομο. Στην εποχή της νιότης μου η γυναίκα έδειχνε ανοχή σε ερωτικά λόγια και πειράγματα, ακόμη και σε χειρονομίες σε γνωστά άτομα (λχ προσπάθεια να την αγκαλιάσεις, ή να την φιλήσεις) Σήμερα σε στέλνουν φυλακή ακόμη και μετά από ογδόντα χρόνια αν ζει κάποια παθούσα και σε καταγγείλει, αν φυσικάτο θυμάται
2/Ο Κόρδαξ ή Κόρδακας υπήρξε ο κατ’εξοχήν προκλητικός, άσεμνος χορός της κωμωδίας και χαρακτηρίζεται ως «γομφικής όρχησης» δηλαδή αισχρώς κινούσα την οσφύν- εξ ‘ού και θεωρείται ως πρόδρομος του γομφικού χορού δηλαδή του χορού της κοιλιάς. Οποιον Ελληνα κι’ αν ρωτήσετετα θα σας πει ότι ο χορός της κοιλιάς είναι Τούρκικος, λόγω αγνοίας
3/Σίκινος λεγόταν στην αρχαιότητα η γρήγορη και θορυβώδης όρχηση σατυρικού δράματος που χόρευαν και τραγουδούσαν οι Σάτυροι, με συνοδεία αυλού ή λύρας, που για αυτόν το λόγο λέγονταν και « Σικιννιστές Αυτός μας θυμίζει τον πυρρίχιο που πρωτο χορεύτηκε από τον Αχιλλέα γύρω από τη φωτιά που έκαψαν τον φίλο του Πάτροκλος . Είναι ένας επιθετικός χορός που έχει όμως μέσα του και κινήσεις άμυνας. Προς τιμήν τους ακόμη τον χορεύουν με υπερηφάνεια οι Έλληνες Πόντιοι δείχνοντας το υψηλό ηθικό τους σθένος και την αγάπη τους στη χαμένη τους πατρίδα.
4/ Εμμέλεια .Για την Εμμέλεια δεν βρήκα στοιχεία αλλά όλα δείχνουν ότι πρόκειται για τους εξευγενισμένους χορούς των νησιών του Αιγαίου όπως ο χορός της Τράτας ένα Συρτός που χορεύεται στο τραγούδι «Η τράτα μας η κουρελού». Ο χορός εκτελείται σε όλες τις κοινωνικές εκδηλώσεις και συγκεντρώσεις. Στην Ικαρία το χορεύουν με συγκεκριμένες κινήσεις στον επωδό. Η Τράτα συμβολίζει την αλιεία . Ο διάσημος αυτός χορός λέγεται ότι γιορτάζει την επιτυχία της αλιείας κάθε μέρα και μαζί και τον Έλληνα άνθρωπο της Θάλασσας. Οι κινήσεις του χορού, μιμούνται τις κινήσεις των διχτυών. Πρόκειται για ένα πολύ αρχαίο χορό, όσο αρχαία είναι και η κατοίκηση και αλιεία του Αιγαίου
5/ Μυθολογείται ότι η Μνημοσύνη κόρη του Ουρανού και της Γης πλαγιάζει με τον Δία και γεννά τις εννέα Μούσες. Η Τερψιχόρη ήταν η Μούσα της όρχησης και του χορού.Η όρχηση και ο χορός συνδέει τους πολίτες στην ψυχαγωγία , στα πολεμικά και στα θρησκευτικά τους καθήκοντα και ανάγεται από την πανάρχαια εποχή στην λατρεία. Αρχικά οι χοροί ήταν λειτουργικοί και λατρευτικοί. Είχαν μουσικά κομμάτια και χορούς για κάθε χρήση (για χαρά, γάμο, λύπη, μοιρολόγια , γιορτές, προετοιμασία για τη μάχη κ.α)
6/ Σύμφωνα με τον Αριστοτέλη η απόδοση των όπλων στους εφήβους ήταν μια ιεροφάνεια . Οι νεαροί έφηβοι αποκτούσαν και την υποχρέωση να εκτελούν σωστά τον πυρρίχιο πολεμικό χορό κατά την διάρκεια του οποίου ο έφηβος κρινόταν αν είναι σε θέση να χειριστεί σωστά τον οπλισμό του. Κάτι παρόμοιο με τις ασκήσεις ακριβείας που εκτελούσαν στο παρελθόν οι νεοσύλλεκτοι . Σήμερα με την αλλαγή του πεδίου της μάσχης ίσως θα πρέπει να εκμάθουν τον χειρισμό των όπλων της σύγχρονης τεχνολογίας.
Τελικό Δίδαγμα: Όλα εξ Ελλάδος ξεκίνησαν (19/7/25)
*Αμφικτύων ο Υποστράτηγος ε.α Κωνσταντίνος Κωνσταντινίδης
Συγγραφέας, Μέλος της Εταιρείας Ελλήνων Λογοτεχνών
amphiktyon@gmail.com
http://amphiktyon.blogspot.com/
https://amphiktyon.org
Όποιος επιθυμεί να διαγραφεί να επιστρέφει το παρόν με την ένδειξη
«διαγραφή» «σύμφωνα με το άρθρο 14 του νόμου 2672/98