του Υποστρατήγου ε.α. Κ. Χ. Κωνσταντινίδη
Θα προσπαθήσω να εξιστορήσω, με τη βοήθεια της Μούσας, τους κύκλους του Ελληνικού Γένους, οι οποίοι, ορίζουν και τους κύκλους του τότε γνωστού κόσμου.
Η αφήγηση αρχίζει από τον γενεαλογικό ιστό της Γαίας και του Ουρανού, ο οποίος σηματοδοτεί τη διαμόρφωση του γήινου χώρου. Ακολουθούν οι πρώτες γενεές των αθανάτων θεών, των ημιθέων και των ηρώων, μέχρι την εμφάνιση και την επικράτηση του ανθρώπινου γένους.
ΠΡΩΤΗ ΕΠΟΧΗ
Από ±100.000 Π.Ε.
Η Εποχή της Γαίας – Γης
Στην αρχή βρίσκεται η Γαία, η Γη, η μητέρα των πάντων. Από αυτήν προέρχονται ο Ουρανός, τα Όρη και ο Πόντος, οι πρώτες μεγάλες δυνάμεις της κοσμικής δημιουργίας.
Ο Πόντος παρουσιάζεται ως γιος της Γης και του Αιθέρα, καθώς, κατά την κοσμογονική αυτή αντίληψη, οι ουράνιες και γήινες δυνάμεις εξακολουθούσαν να βρίσκονται ενωμένες με την Καβείρια Βροχή.
ΔΕΥΤΕΡΗ ΕΠΟΧΗ
Από ±90.000 Π.Ε.
1. Οι Κύκλωπες
Η Γαία και ο Ουρανός γέννησαν τους Κύκλωπες: τον Άργη, τον Στερόπη και τον Βρόντη. Ήταν όντα με μεγάλη επιδεξιότητα στα χέρια και, σύμφωνα με τη μυθολογική παράδοση, διέθεταν ένα μόνο μάτι στο μέτωπο.
2. Οι Εκατόγχειρες
Η Γαία, με το σπέρμα του Ουρανού, γέννησε τους Εκατόγχειρες: τον Κόττο, τον Βριάρεω και τον Γύη ή Γύγη. Καθένας από αυτούς διέθετε πενήντα κεφάλια και εκατό χέρια.
3. Ο Τυφώνας και η Έχιδνα
Η Γαία, ενωμένη με τον Τάρταρο, γέννησε τον Τυφώνα και την Έχιδνα.
ΤΡΙΤΗ ΕΠΟΧΗ
Από ±80.000 Π.Ε.
1. Τα παιδιά της Γαίας και του Πόντου
Η Γαία και ο Πόντος γέννησαν τον Νηρέα, τον Θαύμαντα, τον Φόρκυ, την Κητώ και την Ευρυβία, αθάνατες θεϊκές δυνάμεις που συνδέονται με τη θάλασσα και τις ανεξέλεγκτες δυνάμεις της φύσης.
2. Οι Νηρηίδες
Ο Νηρέας και η Δωρίδα γέννησαν τις Νηρηίδες, τις αθάνατες θαλάσσιες θεότητες.
3. Οι Άρπυιες και η Ίριδα
Ο Θαύμαντας και η Ηλέκτρα γέννησαν τις Άρπυιες και την Ίριδα.
4. Οι Γραίες και οι Γοργόνες
Ο Φόρκυς και η Κητώ γέννησαν τις Γραίες, τις Φορκίδες —την Πεφρηδώ και την Ενυώ— καθώς και τις Γοργόνες: την Ευρυάλη, τη Σθενώ και τη Μέδουσα.
Σύμφωνα με άλλες παραδόσεις, παιδιά τους θεωρούνται επίσης η Σκύλλα, η Έχιδνα και οι Εσπερίδες.
ΤΕΤΑΡΤΗ ΕΠΟΧΗ
Από ±70.000 Π.Ε.
1. Οι Τιτάνες
Η Γαία, με το σπέρμα του Ουρανού, γέννησε τους Τιτάνες: τον Ωκεανό, τον Κοίο, τον Κρείο, τον Υπερίωνα, τον Ιαπετό και τον Κρόνο.
2. Οι Τιτανίδες
Από την ίδια ένωση γεννήθηκαν και οι Τιτανίδες: η Θεία, η Ρέα, η Θέμις, η Μνημοσύνη, η Φοίβη, η Τηθύς και η Διώνη.
ΠΕΜΠΤΗ ΕΠΟΧΗ
Από ±60.000 Π.Ε.
1. Οι Γίγαντες, οι Ερινύες και οι Μελίες
Όταν ο Κρόνος ακρωτηρίασε τον Ουρανό, το αίμα του έπεσε πάνω στη Γη. Από αυτό γεννήθηκαν οι Γίγαντες, οι οποίοι παρουσιάζονται ως ημιαθάνατα όντα: ο Αλκυονέας, ο Πορφυρίων, ο Εφιάλτης, ο Εύρυτος, ο Κλυτίος, ο Μίμας, ο Εγκέλαδος, ο Ιππόλυτος, ο Γρατίων, ο Άγριος και ο Θόας.
Από το ίδιο αίμα γεννήθηκαν και οι Ερινύες —η Αληκτώ, η Τισιφόνη και η Μέγαιρα— καθώς και οι Νύμφες, οι οποίες συνδέονται με τις Μελίες ή Μελιάδες.
2. Η γέννηση της Αφροδίτης
Από το σπέρμα του Ουρανού, το οποίο έπεσε στη θάλασσα όταν ο Κρόνος τον ακρωτηρίασε, γεννήθηκε η Αφροδίτη, αναδυόμενη μέσα από τον αφρό της θάλασσας.
Σύμφωνα με την παράδοση, το κοχύλι που τη μετέφερε οδηγήθηκε από τον Δία προς τις ακτές της Κύπρου, όπου την υποδέχθηκαν οι Ώρες, οι θεότητες των εποχών του έτους.
ΕΚΤΗ ΕΠΟΧΗ
Από ±50.000 Π.Ε.
1. Ο Τριπτόλεμος
Η Γαία και ο Ωκεανός γέννησαν τον Τριπτόλεμο, ο οποίος παρουσιάζεται ως αθάνατη θεϊκή μορφή.
2. Ο Ανταίος
Η Γαία και ο Ποσειδώνας γέννησαν τον γίγαντα Ανταίο, ο οποίος συνδέεται άμεσα με τη δύναμη και τη γονιμότητα της Γης.
ΕΒΔΟΜΗ ΕΠΟΧΗ
Από ±40.000 Π.Ε.
Η Εποχή των Θεών του Ολύμπου
Οι θεοί του Ολύμπου κυβερνούν τον κόσμο και οι μεγάλες θεϊκές γενεές εισέρχονται πλέον σε μια νέα περίοδο κοσμικής τάξης.
Κατά την παράδοση αυτή, οι Έλληνες εξαπλώνονται και αποικίζουν μεγάλο μέρος του τότε γνωστού κόσμου, φθάνοντας στην Αίγυπτο, στη Βόρεια Αφρική, στην Ευρώπη και στην Ασία.
ΟΓΔΟΗ ΕΠΟΧΗ
Από ±25.000 έως 15.000 Π.Ε.
Η εποχή αυτή χαρακτηρίζεται από μεγάλες μετακινήσεις πληθυσμών και συγκρούσεις.
Κατακλυσμός του Ωγύγου: ±25.000 Π.Ε.
Ακολουθεί η αποίκηση της Επερίας ηπείρου από τους Έλληνες.
Κατά την παράδοση της παρούσας αφήγησης, σημειώνεται επίσης ο πρώτος μεγάλος εμφύλιος πόλεμος, ο οποίος ταυτίζεται με τον Ελληνο-Ατλαντικό Πόλεμο, περίπου το ±15.000 Π.Ε.
ΕΝΑΤΗ ΕΠΟΧΗ
Από ±14.000 έως 7.000 Π.Ε.
Η περίοδος αυτή χαρακτηρίζεται από μεγάλες καταστροφές, μυθικές εκστρατείες και την αναδιαμόρφωση του ελληνικού κόσμου.
Καταστροφή της Ατλαντίδας: ±14.500 Π.Ε.
Κατακλυσμός του Δευκαλίωνα: ±14.000 Π.Ε.
Κυνήγι του Καλυδωνίου Κάπρου: ±7.500 Π.Ε.
Αργοναυτική Εκστρατεία: ±7.000 Π.Ε.
ΔΕΚΑΤΗ ΕΠΟΧΗ
Από ±6.000 έως 5.300 Π.Ε.
Ο Πόλεμος της Τροίας
Κατά την παράδοση αυτή, ο Πόλεμος της Τροίας αποτελεί έναν δεύτερο μεγάλο εμφύλιο πόλεμο του Ελληνικού Γένους και τοποθετείται χρονικά περίπου από το ±6.000 έως το ±5.300 Π.Ε.
ΕΝΔΕΚΑΤΗ ΕΠΟΧΗ
Από ±4.000 έως 3.000 Π.Ε.
Η περίοδος αυτή χαρακτηρίζεται από έντονα γεωλογικά φαινόμενα και σεισμικές καταστροφές στον ελλαδικό χώρο.
Οι αλλεπάλληλες φυσικές καταστροφές οδηγούν, σύμφωνα με την παρούσα αφήγηση, στην καταστροφή του Μινωικού και του Μυκηναϊκού πολιτισμού.
ΔΩΔΕΚΑΤΗ ΕΠΟΧΗ
Από ±4.000 έως 3.000 Π.Ε.
Ακολουθεί μια μεγάλη ιστορική σιγή, η οποία διαρκεί επί αιώνες στον ελλαδικό χώρο.
Με την πάροδο του χρόνου, ο Ελληνικός κόσμος επανέρχεται σε μια νέα περίοδο ακμής και ιστορικής παρουσίας.
Η επανέναρξη των Ολυμπιακών Αγώνων το 776 π.Χ., δηλαδή περίπου 2.778 Π.Ε., σηματοδοτεί, στην παρούσα χρονολογική προσέγγιση, ένα σημαντικό ορόσημο για την ανασύνδεση του ελληνικού κόσμου με την αρχαία παράδοσή του.
ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ
Η Γαία – Η Γη
Η Γαία, δηλαδή η Γη, αποτελεί τη μητέρα των πάντων. Στη λατινική παράδοση αποδίδεται ως Tellus. Η ετυμολογική σύνδεση που προτείνεται εδώ ανάμεσα στη λέξη «Γαία» και στην έννοια της γης ως εκείνης που βαστάζει και κρατά, εκφράζει συμβολικά τον θεμελιώδη ρόλο της Γης ως φορέα της ζωής.
Η Γαία γεννά χωρίς σπέρμα τον Ουρανό, τον Πόντο και τα Όρη, τα οποία την περιβάλλουν και διαμορφώνουν τον πρωταρχικό κόσμο. Στη συνέχεια ενώνεται με τον Ουρανό και γεννά τις πρώτες γενεές θεϊκών όντων, οι οποίες διαθέτουν υπερφυσικές δυνάμεις.
Μέσα από μια συμβολική και κοσμογονική ανάγνωση του μύθου, μπορεί κανείς να αναρωτηθεί εάν το «σπέρμα» του Ουρανού συμβολίζει τις δυνάμεις της ζωής που έρχονται από τον ουρανό προς τη Γη. Η σύγχρονη σκέψη έχει διατυπώσει, σε διαφορετικό επιστημονικό πλαίσιο, υποθέσεις σχετικά με την πιθανή μεταφορά οργανικών μορίων ή άλλων συστατικών της ζωής μέσω κομητών και μετεωριτών.
Ο Ουρανός, σύμφωνα με τον μύθο, αναγκάζει τα παιδιά του να παραμένουν βαθιά μέσα στη Γη, σε σκοτεινούς και κρυφούς τόπους, φοβούμενος τις δυνάμεις τους. Η Γαία, θέλοντας να τα ελευθερώσει, στρέφεται προς τον Κρόνο.
Ο Κρόνος, με το δρεπάνι του, ακρωτηριάζει τα γεννητικά όργανα του πατέρα του Ουρανού και τα εκσφενδονίζει στο χάος. Το αίμα του Ουρανού πέφτει στη Γη και, συμβολικά, τη γονιμοποιεί. Από αυτή τη βίαιη πράξη γεννιούνται νέες θεϊκές και κοσμικές δυνάμεις: οι Γίγαντες, οι Ερινύες και οι Μελίες.
Ο μύθος παρουσιάζει έτσι μια εντυπωσιακή εικόνα αναπαραγωγής μέσα από τη βία και τη σύγκρουση. Ο παλαιός κόσμος του Ουρανού παραδίδει τη θέση του στον κόσμο του Κρόνου και, αργότερα, στον κόσμο του Δία.
Δεν είναι τυχαίο, μέσα στο συμβολικό πλαίσιο της αφήγησης, ότι μεγάλο μέρος της αρχαίας ελληνικής μυθολογίας συνδέεται με τη θάλασσα και τον Πόντο. Οι Έλληνες, ως λαός με βαθιά θαλασσινή παράδοση, δημιούργησαν έναν πλούσιο μυθολογικό κόσμο γύρω από τη θάλασσα, κατοικισμένο από θεότητες, ήρωες και θαλάσσια τέρατα.
Ο Νηρέας, ο Θαύμαντας, ο Φόρκυς, η Κητώ και η Ευρυβία προσωποποιούν διαφορετικές όψεις της θαλάσσιας δύναμης. Η ίδια η λέξη «Κητώ» παραπέμπει στα μεγάλα θαλάσσια κήτη. Η θάλασσα, όταν είναι γαλήνια, αποτελεί πηγή ζωής· όταν όμως αγριεύει, μετατρέπεται σε δύναμη καταστροφής και απόλυτης βίας.
Μετά την πτώση του Ουρανού, ο Κρόνος γίνεται ο απόλυτος κυρίαρχος. Νυμφεύεται την αδελφή του, τη Ρέα, και, φοβούμενος μήπως τα παιδιά του τον εκθρονίσουν όπως ο ίδιος εκθρόνισε τον πατέρα του, τα καταπίνει αμέσως μετά τη γέννησή τους.
Όταν η Ρέα κυοφορεί τον Δία, αποφασίζει να τον σώσει από τον πατέρα του. Καταφεύγει στην Κρήτη και τον γεννά στο όρος Δίκτη. Όταν ο Κρόνος ζητά να δει το βρέφος, η Ρέα, γνωρίζοντας ότι θα το καταπιεί, του προσφέρει μια πέτρα τυλιγμένη με σπάργανα, ώστε να μοιάζει με νεογέννητο παιδί.
Ο Κρόνος καταπίνει την πέτρα χωρίς να αντιληφθεί την απάτη.
Ο Δίας μεγαλώνει κρυφά στην Κρήτη και, όταν έρχεται η ώρα, επιστρέφει για να αντιμετωπίσει τον πατέρα του. Με τη βοήθεια των δυνάμεων που συγκεντρώνει γύρω του, ανατρέπει τον Κρόνο και εγκαθιδρύει μια νέα τάξη πραγμάτων.
Έτσι ολοκληρώνεται ένας ακόμη μεγάλος κύκλος της κοσμογονικής αφήγησης: από τη Γαία στον Ουρανό, από τον Ουρανό στον Κρόνο και από τον Κρόνο στον Δία. Η διαδοχή αυτή δεν αποτελεί μόνο μια γενεαλογία θεών, αλλά μπορεί να διαβαστεί και ως συμβολική μετάβαση από το άμορφο και πρωταρχικό στοιχείο, στη σύγκρουση και τελικά στην εγκαθίδρυση μιας νέας κοσμικής τάξης.
ΠΗΓΕΣ
- Ησίοδος, Θεογονία
- Πλάτων, Πολιτεία
- Διόδωρος ο Σικελιώτης
- Απολλόδωρος, Βιβλιοθήκη
- Ορφικά
- Αργοναυτικά
2/9/26
Υποστράτηγος ε.α. Κωνσταντίνος Κωνσταντινίδης
Συγγραφέας – Μέλος της Εταιρείας Ελλήνων Λογοτεχνών
Amphiktyon Blog: http://www.amphiktyon.blogspot.com
Amphiktyon Official Site: http://www.amphiktyon.org