Κωνσταντίνος Κωνσταντινίδης – Αμφικτύων
Στο σημερινό άρθρο θα ασχοληθούμε συνοπτικά με τις Αμαζόνες. Με την ονομασία αυτή ήταν γνωστό ένα είδος γυναικών εξόχως ανδρείων και πολεμικών, και η λέξη παράγεται από το α- στερητικό και το «μαζός», που σημαίνει μαστός,(στήθος).
Υπήρξαν τρία γένη Αμαζόνων σε διάφορες περιοχές:
1. Στην Ασία, παρά τον Θερμώδοντα ποταμό.
2. Στη Σαυροματία.
3. Στη Λιβύη.
Οι δύο πρώτες κατάγονταν από τη Σκυθία, ενώ η τρίτη από τη Λιβύη, . Η ακριβής καταγωγή τους αγνοείται. Επειδή ήταν δεινές πολεμίστριες, θεωρούνταν θυγατέρες του θεού Άρη.
Οι Σκύθες, σε παλαιές εποχές, εκστράτευαν συν γυναιξί και τέκνοις και έφτασαν μέχρι την Καππαδοκία. Σε κάποια μάχη που έλαβε χώρα εκεί, σκοτώθηκαν όλοι οι άνδρες εκτός από ολίγους. Όταν οι γυναίκες είδαν τη συμφορά, άρπαξαν τα όπλα και νίκησαν τους εχθρούς. Στην πατρίδα τους είχαν τη δική τους κυριαρχία, με θεσμούς και διπλωματία.
Αργότερα έκτισαν την πόλη Θεμίσκυρα, εγκατέστησαν περιβόητα ανάκτορα και επέβαλαν διοίκηση και έννομη τάξη. Είχαν δύο βασίλισσες ως ανώτατες άρχουσες: τη Μαρπησία και τη Λαμπιδώ. Η πρώτη είχε την ευθύνη της λειτουργίας του κράτους, ενώ η δεύτερη ήταν υπεύθυνη για τις εξωτερικές υποθέσεις και τους πολέμους, ως αρχηγός του στρατεύματος.
Θέσπισαν επίσης συμβούλια γυναικών και νόμους σύμφωνα με τους οποίους οι άνδρες έμεναν στο σπίτι, ανέτρεφαν τα παιδιά και εκτελούσαν όλες τις εργασίες που σε άλλα έθνη εκτελούσαν οι γυναίκες. Δεν τους επιτρεπόταν να φέρουν όπλα στους πολέμους και στα κυνήγια, ούτε να ασχολούνται με ανδρικά γυμνάσματα ή με τα πολιτικά. Απόλυτη δηλαδή γυναικοκρατία επιβλήθηκε διά νόμου.
Οι γυναίκες εκτελούσαν όλα τα πολιτικά και στρατιωτικά καθήκοντα. Παρόμοια μέτρα καθιέρωσαν και στην ανατροφή των νηπίων. Παραμόρφωναν τα χέρια και τα πόδια των αρρένων νηπίων, ώστε να τα καταστήσουν ανίκανα για πολεμικές και ανδρικές εργασίες. Στα θήλεα νήπια αφαιρούσαν τους μαστούς ή, κατά άλλους, μόνο τον δεξιό μαστό, ώστε να μη δυσκολεύονται στην τοξοβολία και στη χρήση των όπλων. Δεν θήλαζαν τα βρέφη, αλλά τα έτρεφαν με ζωικό γάλα και άλλες μαλακές τροφές.
Οι Θεμισκύριες Αμαζόνες
Μετά τη θέσπιση της γυναικοκρατίας, η Μαρπησία εξεστράτευσε στην Ασία και προχώρησε μέσω του Τανάιδος ποταμού, όπου έπεσε ηρωικά μαχόμενη. Τη διαδέχθηκε η κόρη της Ορειθύια , η οποία υπέταξε πολλά μέρη της Ασίας και έφθασε μέχρι τη Θράκη.
Έπειτα επέστρεψε στην πατρίδα της νικήτρια και τροπαιούχος. Με τα πολλά λάφυρα έκτισε μεγαλοπρεπέστατο ναό στην Ταυροπόλο Άρτεμη και άλλον έναν προς τιμήν του πατρός Άρεως. Προσέφερε θυσίες στους θεούς και διοργάνωσε πολυτελείς εορτές.
Η Ωρείθυια εξουσίαζε πολλά μέρη της Ασίας και σχεδόν ολόκληρη τη Συρία με τρόπο φιλάνθρωπο και επιεική, γι’ αυτό και τιμήθηκε από όλους τους κατοίκους της χώρας. Όταν πέθανε η Λαμπιδώ, ανέλαβε η Αντιόπη.
Το κίνημα και η δύναμη των Αμαζόνων έλαβαν μεγάλη φήμη, και τότε ο Ευρυσθέας έστειλε τον Ηρακλή να του φέρει τη ζώνη της Αντιόπης, δηλαδή να καθυποτάξει το βασίλειό της. Μερικοί συγχέουν τα ονόματα και αναφέρουν ότι ο Ηρακλής πήγε για τη ζώνη της Ιππολύτης, ενώ άλλοι για εκείνη της Αντιόπης.
Κατά την απουσία της Ωρείθυιας με το στράτευμα στην Ασία, ο Ηρακλής ήρθε στη Θεμίσκυρα και, ύστερα από μεγάλη μάχη, νίκησε την Αντιόπη και την έλαβε αιχμάλωτη.
Κατά άλλους, τα γεγονότα αυτά είναι πολύ μεταγενέστερα της Μαρπησίας και της Λαμπιδούς και στο μεταξύ βασίλευσαν πολλές άλλες μέχρι την Ωρείθυια και την Αντιόπη.
Λέγεται ακόμη ότι αργότερα εξεστράτευσε και ο Θησέας εναντίον των Αμαζόνων με στόλο και συνέλαβε αιχμάλωτη την Αντιόπη ή την Ιππολύτη, όταν η Ωρείθυια απουσίαζε με το στράτευμα.
Όταν επέστρεψε η Ωρείθυια, συμμάχησε με τον βασιλιά Σαγέα των Σκυθών και εξεστράτευσαν κατά της Αθήνας. Στρατοπέδευσαν έξω από την πόλη εναντίον του Θησέως, με σκοπό να εκδικηθούν και να απελευθερώσουν την αιχμάλωτη Αντιόπη.
Ο ερχομός τους συντάραξε τους Αθηναίους. Όπως αναφέρει ο Πλούταρχος, ο πόλεμος με τις Αμαζόνες έληξε ειρηνικά, ύστερα από συμφωνία. Το γεγονός αυτό έδωσε αργότερα θέμα στους τραγικούς ποιητές.
Μερικοί υποστήριξαν ότι οι Αμαζόνες δεν υπήρξαν ποτέ, αλλά τους διαψεύδει ο Πλούταρχος, ο οποίος αναφέρει ότι σώζονταν ακόμη επί των ημερών του πολλά μνημεία, τοπωνύμια και τελετές θυσιών προς τιμήν τους.
Η καθυπόταξή τους από τους Έλληνες και η αποτυχημένη εκστρατεία τους κατά της Αθήνας μείωσε σημαντικά τη δύναμή τους και οδήγησε στην απώλεια των κατακτήσεών τους.
Μετά την Ωρείθυια βασίλευσε η Πενθεσίλεια, η οποία όμως εκδιώχθηκε επειδή έγινε πρόξενος εμφυλίου πολέμου. Ήρθε τότε με ένα τμήμα στρατού ως σύμμαχος των Τρώων στον Τρωικό πόλεμο.
Μετά τον θάνατο του Έκτορος εισήλθε στη μάχη και επέδειξε μεγάλη ανδραγαθία, αποδεκατίζοντας αρκετούς ηγέτες των Ελλήνων . Τελικά τη σκότωσε μαχόμενη ο Αχιλλέας, ο οποίος, σύμφωνα με την παράδοση, στάθηκε δίπλα της όταν ξεψυχούσε και τότε σκότωσε τον αυθάδη Θερσίτη, επειδή τον ειρωνεύτηκε.
Λέγεται μάλιστα ότι εκείνες τις στιγμές ο Αχιλλέας ανακάλυψε τη μεγάλη ομορφιά της και αναπτύχθηκε μεταξύ τους ένας «ουράνιος έρωτας».
Αλλά και επί Μεγάλου Αλεξάνδρου διασώζετο μία ταπεινή βασίλισσα των Αμαζόνων με το όνομα Θάληστρις, την οποία ο Αλέξανδρος συνάντησε κατά την προέλασή του στην Ασία.
Σχολιασμός
Στο χωριό Μονοκλησιά στις Σέρρες, κάθε χρόνο στις 8 Ιανουαρίου αναβιώνει η «Γυναικοκρατία» ή «Γιορτή της Μπάμπως». Παρόμοιες γιορτές γίνονται και σε χωριά της Θράκης
Οι αρχαίοι Έλληνες δεν είχαν ένα ενιαίο πολιτικό σύστημα, αλλά λειτουργούσαν σαν «εργαστήριο πολιτευμάτων». Ιδιαίτερα τέτοια πολιτικά εργαστήρια δημιουργούσαν στις αποικίες, όπως στη Λιβύη και στον Εύξεινο Πόντο.
Από την άποψη αυτή, θα μπορούσε να υποστηριχθεί ότι υπήρξαν οι πρώτοι που προβληματίστηκαν σοβαρά πάνω στη θέση της γυναίκας και στη συμμετοχή της στην εξουσία.
Οι ηγέτες αυτών των λαών ήταν είτε Έλληνες είτε ελληνοποιημένοι εντόπιοι, γεγονός που διαφαίνεται τόσο από τα ονόματα όσο και από τη θρησκεία τους, η οποία ήταν συνδεδεμένη με το ελληνικό πάνθεον και ιδιαίτερα με τον Δία.
Οι πολλές ανεξάρτητες πόλεις-κράτη επέτρεψαν συνεχή πειραματισμό πάνω στη διακυβέρνηση, την παιδεία και την κοινωνική οργάνωση.
Παραδείγματα
α/ Ο Πυθαγόρας στον Κρότωνα δημιούργησε κοινότητα με φιλοσοφικούς, μαθηματικούς αλλά και πολιτικούς κανόνες· κάτι ανάμεσα σε σχολή, αδελφότητα και πολιτικό κύκλο.
β/ Ο Πλάτων στην Αθήνα, ιδιαίτερα στην «Πολιτεία» και στους «Νόμους», προσπάθησε να περιγράψει ιδανικά μοντέλα πολιτείας.
γ/ Η Σπάρτη αποτέλεσε διαφορετικό μοντέλο στρατιωτικής οργάνωσης, πειθαρχίας και μικτής διακυβέρνησης.
δ/ Άλλες πόλεις είχαν τυραννίδες, ολιγαρχίες ή μικτά συστήματα, όπως εκείνα της γυναικοκρατίας των Σκυθών και των Λιβύων.
Ο ελληνικός κόσμος λειτουργούσε ως δίκτυο αυτόνομων κοινωνικών «πειραμάτων». Πράγματι, πολλοί ιστορικοί θεωρούν ότι η πολυδιάσπαση των πόλεων-κρατών δημιούργησε ανταγωνισμό ιδεών και θεσμών.
Η δημοκρατία δεν εμφανίστηκε ξαφνικά ούτε θεωρήθηκε εξαρχής τέλεια. Οι ίδιοι οι Έλληνες την υποστήριξαν, την αμφισβήτησαν, την τροποποίησαν και συχνά επέστρεφαν σε άλλα μοντέλα, επιδιώκοντας τη βελτίωσή της.
Ο Αριστοτέλης κατέγραψε και συνέκρινε πολλά διαφορετικά πολιτεύματα, προσπαθώντας να διαπιστώσει ποιο λειτουργεί καλύτερα ανάλογα με τον χαρακτήρα κάθε κοινωνίας.
Ο ελληνικός πολιτισμός δεν ήταν στατικός· διέθετε έντονο πνεύμα πολιτικού και φιλοσοφικού πειραματισμού. Αυτό ίσως αποτελεί ένα από τα πλέον ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του στην παγκόσμια ιστορία. (1ον από 3μέρη)
(21/5/2026)
Αμφικτύων – Υποστράτηγος ε.α. Κωνσταντίνος Κωνσταντινίδης
Συγγραφέας – Μέλος της Εταιρείας Ελλήνων Λογοτεχνών
Amphiktyon Blog: http://www.amphiktyon.blogspot.com
Amphiktyon Official Site: http://www.amphiktyon.org