του Υποστρατήγου ε.α. Κ. Χ. Κωνσταντινίδη
Οι διάφοροι λαοί ως προς τη γυναίκα και την οικογένεια
Οι Ελληνες διέφεραν από τους άλλους λαούς στις αξίες μία εκ των οποίων ήταν ο ιερός θεσμός της οικογένειας.
α/ Οι Αγάθυρσοι της Σκυθίας
Αναφέρονται στις αρχαίες πηγές πρακτικές κοινοκτημοσύνης στις γυναίκες, ώστε να αποφεύγονται, κατά την περιγραφή των πηγών, το μίσος και η ζήλεια και να θεωρούνται όλοι αδελφοί.
Κατά την ίδια παράδοση, θεωρούσαν όλα τα παιδιά κοινά. Αναφορές σε κοινή κατοχή περιουσιακών στοιχείων αποδίδονται επίσης σε αρχαίους συγγραφείς.
β/ Οι Γαλακτοφάγοι της Σκυθίας
Σύμφωνα με τον Νικόλαο Δαμασκηνό, είχαν τις γυναίκες και τα υπάρχοντά τους κοινά. Τους πρεσβυτέρους αποκαλούσαν πατέρες, τους συνομηλίκους αδελφούς και τους νεότερους γιους.
γ/ Οι Νασαμώνες της Λιβύης
Ο Ηρόδοτος αναφέρει ότι οι Νασαμώνες είχαν ελεύθερες ερωτικές σχέσεις και περιγράφει ιδιαίτερα έθιμα σχετικά με τον γάμο και την πρώτη νύχτα του γάμου.
δ/ Η φυλή Αρούντα στην Αυστραλία
Αναφέρονται επίσης σε ανθρωπολογικές μελέτες ιδιαίτερα γαμήλια και σεξουαλικά έθιμα ορισμένων αυστραλιανών φυλών.
ε/ Η αρχαία Αιθιοπία
Σε ορισμένες αρχαίες παραδόσεις αναφέρεται ότι τη βασιλική διαδοχή αναλάμβαναν οι γιοι των αδελφών του βασιλιά και όχι οι δικοί του γιοι.
ζ/ Η Λυκία
Στη Λυκία αναφέρεται από τον Ηρόδοτο ότι, όταν ερωτούνταν για την καταγωγή κάποιου, αυτή μπορούσε να δηλώνεται μέσω της μητρικής γραμμής.
η/ Η Σπάρτη
Στη Σπάρτη δεν υπήρχε νόμος που να καθιερώνει γενική «κοινοκτημοσύνη των γυναικών».
Υπήρχαν, ωστόσο, ιδιαίτερες σπαρτιατικές πρακτικές σχετικά με τον γάμο και την τεκνοποίηση σε ορισμένες περιπτώσεις, όπως περιγράφουν ο Ξενοφών και ο Πλούταρχος. Αυτό είναι διαφορετικό από την αντίληψη ότι οι γυναίκες αποτελούσαν κοινή ιδιοκτησία.
Σχολιασμός
«Ήταν πράγματι ευνοϊκές για τις κοινωνίες οι συνέπειες της αποδυνάμωσης των παραδοσιακών θεσμών, όπως η οικογένεια, το γένος, οι συγγενικοί δεσμοί και οι παραδοσιακοί ρόλοι των φύλων; Ή μήπως δημιούργησαν νέα κοινωνικά προβλήματα, τα οποία εξακολουθούν να αναζητούν λύση;» Προς το παρόν τουλάχιστν έχει εεπέλθει μια χαοτική διάλυση στις κοινωνίες
Εχουν μεταβληθεί ακόμη και οι σημασίες ορισμένων λέξεων που συνδέονται με το γένος, την καταγωγή και την πολιτική ιδιότητα, όπως λ.χ. η ιθαγένεια.
Το σύστημα έχει γίνει εχθρός στο γένος και στην οικογένεια και στη συγγένεια και τα αποξέσματα είναι ορατά δια γυμνού οφθαλμού
Η σύγχρονη ιθαγένεια έχει αποσυνδεθεί από την έννοια του γένους, της καταγωγής και της κοινής εθνικής και πολιτισμικής ταυτότητας. Θέλουν μια κοινωνία συνονθύλευμα φυλών, εθνών, θρησκειών , αλλά τα πειράματα ως τώρα ήταν απογοητευτικά
Το γένος δεν αποδίδεται απλώς ως nationality, διότι στα ελληνικά έχει ιστορικά και πολιτισμικά βαθύτερη σημασία: κοινή καταγωγή, συγγένεια, ιστορική συνέχεια και συλλογική ταυτότητα.
Η έννοια της εθνικότητας επικαλύπτεται με ορισμένες από αυτές τις σημασίες, αλλά δεν είναι ταυτόσημη με το γένος.
- Γένος: κοινή καταγωγή, συγγένεια, ιστορική συνέχεια, κοινότητα πολιτισμού και συλλογική ταυτότητα.
- Εθνικότητα (nationality): στη σύγχρονη χρήση δηλώνει κυρίως την εθνική ταυτότητα ενός προσώπου, αλλά σε ορισμένα συμφραζόμενα χρησιμοποιείται και με την έννοια της ιθαγένειας.
- Ιθαγένεια (citizenship): πρωτίστως νομική ιδιότητα — η ιδιότητα του πολίτη ενός κράτους.
- Εθνότητα (ethnicity): η εθνοτική καταγωγή και η ένταξη σε συγκεκριμένη εθνοτική κοινότητα.
Επομένως, όταν θέλουμε να δηλώσουμε την καταγωγή και το γένος ενός προσώπου, χωρίς να αναφερόμαστε στην κρατική του ιθαγένεια, η φράση:
«Είναι Έλλην την καταγωγή»
Είναι σαφής. Στα αγγλικά μπορεί να αποδοθεί:
- Greek by descent
- of Greek descent
- of Greek ethnicity
Ενώ: «Έλλην την ιθαγένεια» → Greek citizen
Η ιδιότητα του πολίτη, επομένως, μπορεί να είναι διαφορετική από την καταγωγή και την εθνική ή πολιτισμική συνέχεια ενός προσώπου.
Η ευγονική των Ελλήνων
Οι αρχαίοι πρόγονοί μας, αλλά και οι νεότεροι έως την εποχή μας, έδιναν σημασία στην οικογενειακή καταγωγή τόσο της νύφης όσο και του γαμπρού. Οι νέοι είχαν υποχρέωση πριν παντρευτούν να αποκαταστήσουν τις αδελφές του . Αυτό το έθιμο ίσχυε ως την εποχή μου. Εξ αιτίας του δεν μπόρεσα να νυμφευθώ την εκλεκτή της καρδιάς μου.
Ακόμη και στη νεότερη ελληνική παράδοση υπήρχε η παροιμιακή φράση:
«Πάρε σκυλί από μαντρί και γυναίκα από σπίτι.»
Η φράση αυτή εξέφραζε την αντίληψη ότι, κατά την επιλογή συζύγου, έπρεπε να λαμβάνονται υπόψη η υγεία της νύφης και της οικογένειας, το ήθος νύφης και της οικογένειας, η ανατροφή, ο χαρακτήρας και η καταγωγή.
Πολλώ δε μάλλον, κατά την παραδοσιακή αυτή αντίληψη, η επιλογή συζύγου από διαφορετική εθνική ή πολιτισμική καταγωγή θεωρούνταν ζήτημα που απαιτούν ιδιαίτερη προσοχή προκειμένου ο γάμος να είναι σταθερός
Σήμερα, συχνά η επιλογή συντρόφου γίνεται κυρίως με βάση την προσωπική έλξη, χωρίς να εξετάζονται πάντοτε η οικογενειακή προέλευση, η πολιτισμική, πνευματική και ηθική συγκρότηση της νύφης και η συμβατότητα του ζεύγου και άλλα χαρακτηριστικά, όπως η οικονομική διαφορά μεταξύ τους.
. Συνήθως όταν υπάρχει χάσμα στα θέματα αυτά ο γάμος συχνά διαλύεται .
Οι συνέπειες των επιλογών αυτών μπορεί να εμφανιστούν αργότερα μέσα στην οικογένεια και, σε κάθε περίπτωση, τα παιδιά είναι εκείνα που βιώνουν τις συνέπειες των οικογενειακών συγκρούσεων.
Η συνέχεια του γένους, η οικογένεια και η πολιτισμική κληρονομιά αποτελούν, επομένως, ζητήματα που αξίζει να εξετάζονται με σοβαρότητα και υπευθυνότητα. (26/8/26)
Υποστράτηγος ε.α. Κωνσταντίνος Κωνσταντινίδης
Συγγραφέας – Μέλος της Εταιρείας Ελλήνων Λογοτεχνών
Amphiktyon Blog: http://www.amphiktyon.blogspot.com
Amphiktyon Official Site: http://www.amphiktyon.org
