του Υποστρατήγου ε.α. Κ. Χ Κωνσταντινίδη
Η ορμή των νέων, η έλλειψη πείρας και το τίμημα των επιλογών
Κάθε γενιά δημιουργεί τα δικά της πρότυπα και αμφισβητεί εκείνα των προηγούμενων. Η σημερινή νεολαία, με τα εντυπωσιακά επιτεύγματα της επιστήμης και της τεχνολογίας, θεωρεί συχνά ότι έχει ξεπεράσει τους μεγαλύτερους. Ξεχνά, όμως, ότι η τεχνολογική πρόοδος δεν συνεπάγεται αυτομάτως πνευματική καλλιέργεια, ωριμότητα και σοφία.
Η νεότητα είναι ομορφιά, χαρά, δύναμη και δημιουργία. Είναι, όμως, και απειρία. Η ορμή χωρίς γνώση γίνεται απερισκεψία. Ο ενθουσιασμός χωρίς κρίση οδηγεί σε λάθη. Και η αμφισβήτηση χωρίς ευθύνη μπορεί να προκαλέσει καταστροφές.
Η πληροφορία δεν είναι γνώση. Η γνώση δεν είναι σοφία. Η σοφία απαιτεί διάβασμα, σκέψη, αυτοκριτική και πείρα. Όταν οι νέοι περιορίζονται σε επιφανειακές πληροφορίες από το διαδίκτυο και αποφεύγουν τη συστηματική μελέτη, στερούν από τον εαυτό τους τα εφόδια που χρειάζονται για να κρίνουν σωστά.
Η ορμή της νεότητας και η πολιτική ευθύνη
Η συμμετοχή των νέων στην πολιτική είναι δικαίωμα και υποχρέωση. Δεν αρκεί, όμως, ο ενθουσιασμός για να κυβερνηθεί μια χώρα. Απαιτούνται γνώση των θεσμών, διοικητική ικανότητα, εμπειρία, συνεννόηση και αίσθημα ευθύνης.
Όταν ο διάλογος αντικαθίσταται από την αδιαλλαξία και η κομματική αντιπαράθεση γίνεται αυτοσκοπός, το κοινό συμφέρον παραμερίζεται. Η πολιτική δεν είναι παιχνίδι εντυπώσεων. Οι αποφάσεις της έχουν συνέπειες και το κόστος των λαθών το πληρώνει ολόκληρη η κοινωνία.
Η ελληνική ιστορία προσφέρει οδυνηρά παραδείγματα. Η εξέγερση του Πολυτεχνείου έβαλε τέρμα στον εκδημοκρατισμό της χώρας από την κυβέρνηση Σπύρου Μαρκεζίνη και έφερε τη χούντα του ταξίαρχου Δημητρίου Ιωαννίδη. Ο αόρατος δικτάτορας, εκτελώντας τις εντολές των Αμερικανών, προέβη στο πραξικόπημα κατά του Μακαρίου. Εκείνο το πραξικόπημα έδωσε στην Τουρκία τη λαβή που χρειαζόταν για να εισβάλει στην Κύπρο.
Το τίμημα ήταν τραγικό. Έκτοτε, το 38% της βόρειας Κύπρου τελεί υπό τουρκική κατοχή και ποτέ δεν άνοιξαν τον Φάκελο της Κύπρου. Αντίθετα, γιορτάζουν ακόμη οι νέοι την επέτειο του Πολυτεχνείου, ενώ θα έπρεπε να είναι ημέρα πένθους και περισυλλογής ένεκα της απώλειας μέρους του ελληνικού εδάφους. Βέβαια, το παράδειγμα δίνει το ανεύθυνο πολιτικό μας σύστημα που γιορτάζει την παλινόρθωση της Δημοκρατίας, όταν ο Αττίλας συνεχώς εδραιώνεται στα κατεχόμενα και η Τουρκία πλέον στρέφεται στην επικράτησή της στο Αιγαίο.
Η πολιτική απερισκεψία, οι λανθασμένοι υπολογισμοί και οι καταστροφικές επιλογές δεν μένουν χωρίς συνέπειες. Η ιστορία δεν συγχωρεί την άγνοια των κινδύνων ούτε την ανευθυνότητα εκείνων που οδηγούν τις εξελίξεις.
Η μεταπολίτευση δεν έλυσε όλα τα προβλήματα της χώρας. Η δημοκρατία εδραιώθηκε, αλλά οι παθογένειες, οι αστοχίες και οι πολιτικές σκοπιμότητες ταλανίζουν τη χώρα. Η ευθύνη, βέβαια, δεν κρίνεται από την ηλικία. Κρίνεται από τις πράξεις, τις αποφάσεις και τα αποτελέσματα.
Η αμφισβήτηση δεν αποτελεί άλλοθι
Η νεότητα ζει το παρόν, συχνά απορρίπτει το παρελθόν και αντιμετωπίζει το μέλλον σαν να υπάρχει άφθονος χρόνος για να διορθωθούν όλα. Αυτή η αντίληψη είναι επικίνδυνη. Κάθε επιλογή έχει συνέπειες και ορισμένα λάθη δεν διορθώνονται εύκολα, ιδιαίτερα αυτά που συμβαίνουν στα εθνικά μας θέματα.
Η νεότητα θέλγεται από την καταστροφή και δεν την ενδιαφέρει τι θα συμβεί την επαύριο της επικρατήσεώς της, γιατί απλούστατα στερείται φρονήσεως, πείρας και υπευθυνότητας.
Έχει ομορφιά στο πρόσωπο και στο σώμα, αλλά το κεφάλι είναι άδειο από σοφία και εμπειρία. Σχεδόν της λείπει η συναίσθηση ευθύνης και γι’ αυτό δεν αντιστέκεται, παρά τις εκκλήσεις των μεγαλυτέρων, όταν ανεγκέφαλοι ταραξίες, εμπρηστές, κουκουλοφόροι και πληρωμένοι πράκτορες καίνε, σπάνε και καταστρέφουν τα πανεπιστήμια, τα σχολεία, το κέντρο της Αθήνας και τη δημόσια περιουσία.
Η αμφισβήτηση είναι χρήσιμη όταν στηρίζεται στη γνώση και οδηγεί σε δημιουργία. Όταν μετατρέπεται σε τυφλή άρνηση, φανατισμό και καταστροφική ορμή, παύει να αποτελεί πρόοδο.
Το να γκρεμίσεις είναι εύκολο. Το να δημιουργήσεις απαιτεί κόπο, υπομονή και ευθύνη. Όποιος καταστρέφει οφείλει να απαντήσει σε ένα απλό ερώτημα: Τι θα αφήσει πίσω του; Η καταστροφή δημόσιας ή ιδιωτικής περιουσίας, η βία και η περιφρόνηση των δικαιωμάτων των άλλων δεν είναι γενναιότητα. Είναι ανευθυνότητα.
Η δημοκρατία κατοχυρώνει το δικαίωμα της διαμαρτυρίας. Δεν δικαιολογεί, όμως, τη βία. Άλλο ο ειρηνικός διαδηλωτής και άλλο εκείνος που καταστρέφει και θέτει σε κίνδυνο ανθρώπινες ζωές. Η συλλογική οργή δεν απαλλάσσει κανέναν από την προσωπική ευθύνη.
Η παιδεία και η καλλιέργεια του πνεύματος
Η εξωτερική ομορφιά της νεότητας δεν εγγυάται την εσωτερική καλλιέργεια. Το πνεύμα χρειάζεται τροφή: βιβλία, ιστορία, φιλοσοφία, τέχνη και ουσιαστικό διάλογο. Χωρίς αυτά, ο άνθρωπος κινδυνεύει να παρασύρεται από τα συνθήματα και τη δημαγωγία.
Ανάλογο προβληματισμό προκαλεί η σύγχρονη τέχνη των νέων καλλιτεχνών. Σε ορισμένες εκφάνσεις της διακρίνω την εγκατάλειψη του μέτρου, της αρμονίας και της αναζήτησης του ωραίου. Η αρχαία ελληνική τέχνη μάς κληροδότησε υψηλά αισθητικά πρότυπα, τα οποία εξακολουθούν να έχουν αξία.
Δεν σημαίνει ότι κάθε σύγχρονο έργο πρέπει να αντιγράφει την αρχαιότητα. Σημαίνει, όμως, ότι η πρωτοτυπία δεν αρκεί από μόνη της. Η τέχνη χρειάζεται περιεχόμενο, ευαισθησία και δημιουργική δύναμη. Η πρόκληση χωρίς ουσία δεν αποτελεί καλλιτεχνικό επίτευγμα.
Το ίδιο ισχύει για τα σχολεία και τα πανεπιστήμια. Οι φθορές, η εγκατάλειψη και η ασέβεια προς τους δασκάλους, μεγαλυτέρους, κοινόχρηστους χώρους φανερώνουν έλλειψη παιδείας. Τα εκπαιδευτικά ιδρύματα δεν είναι απλώς χώροι μετάδοσης πληροφοριών. Είναι χώροι διαμόρφωσης χαρακτήρα, κρίσης, αισθητικής και υπευθυνότητας.
Ποιος ευθύνεται για το ανεύθυνο της νεότητας;
Δεν γεννιούνται οι νέοι ανεύθυνοι. Διαμορφώνονται από την οικογένεια, το σχολείο, την κοινωνία και τα πρότυπα που τους προσφέρονται. Όταν οι γονείς δεν θέτουν όρια, όταν το σχολείο παραμελεί την καλλιέργεια του χαρακτήρα και όταν η κοινωνία επιβραβεύει την επιτυχία χωρίς κόπο, δεν δικαιούμαστε να απορούμε για τα αποτελέσματα.
Η ευθύνη ανήκει στους γονείς, στους εκπαιδευτικούς, στην πολιτεία, στα μέσα ενημέρωσης και στους κοινωνικούς θεσμούς. Δεν μπορούμε να απαιτούμε από τους νέους υπευθυνότητα, όταν δεν τους διδάσκουμε έμπρακτα τι σημαίνει ευθύνη.
Δεν πρέπει να κατηγορούμε μόνο τους καρπούς, όταν είναι άρρωστο το δέντρο που τους παράγει.
Η κοινωνία οφείλει, επίσης, να αξιοποιεί την πείρα των μεγαλύτερων και να μην τους περιθωριοποιεί. Η εμπειρία δεν είναι ξεπερασμένο φορτίο. Είναι πολύτιμο εφόδιο, αρκεί να συνδυάζεται με ανοιχτό πνεύμα και διάθεση προσαρμογής.
Επίλογος
Δεν αμφισβητώ τη δύναμη και τη δημιουργικότητα της νεότητας. Αμφισβητώ την αντίληψη ότι η νεότητα αποτελεί από μόνη της εγγύηση προόδου. Η ηλικία δεν χαρίζει σοφία, αλλά ούτε και η νεότητα δικαιολογεί την απερισκεψία.
Οι νέοι έχουν δικαίωμα να αμφισβητούν και να διεκδικούν. Έχουν, όμως, και υποχρέωση να γνωρίζουν την ιστορία, να εξετάζουν τις συνέπειες των επιλογών τους και να μην παρασύρονται από δημαγωγούς και φανατισμούς.
Η πρόοδος απαιτεί τόλμη, αλλά και φρόνηση. Απαιτεί γνώση, πείρα, αυτοκριτική και σεβασμό. Χωρίς αυτά, η ορμή γίνεται κίνδυνος και η αμφισβήτηση καταστροφή.
Η νεότητα κινεί τον κόσμο. Αυτοί προστατεύουν την πατρίδα. . Η φρόνηση όμως την προστατεύει από τα λάθη.
Η Πολιτεία, πέραν από την τεχνολογική εκπαίδευση, οφείλει να συμβάλει στη μόρφωση των νέων με τις διαχρονικές αξίες μέσα από τα σχολεία, τα πανεπιστήμια, αλλά και η οικογένεια και η κοινωνία έχουν τη δική τους ευθύνη. Ιδιαίτερο ρόλο πρέπει να παίξουν η τηλεόραση και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. (27/10/26)
Υποστράτηγος ε.α. Κωνσταντίνος Κωνσταντινίδης
Συγγραφέας – Μέλος της Εταιρείας Ελλήνων Λογοτεχνών
Amphiktyon Blog: http://www.amphiktyon.blogspot.com
Amphiktyon Official Site: http://www.amphiktyon.org