του Υποστρατήγου ε.α. Κ. Χ Κωνσταντινίδη
ΜΕΡΟΣ Β΄ — Η ελληνική κληρονομιά, η επιστήμη και η σύγχρονη ανθρωπότητα
15. Η επίδραση της αρχαίας Ελλάδας στις επιστήμες
Για λόγους συντομίας, οι παραπάνω αναφορές περιορίζονται σε ορισμένες μόνο προσωπικότητες. Ο κατάλογος των διανοητών που ασχολήθηκαν με την αρχαία ελληνική φιλοσοφία, επιστήμη και τέχνη είναι πολύ μεγαλύτερος.
Ανάμεσά τους συγκαταλέγονται
Σημαντικοί επιστήμονες νεότερων εποχών που ασχολήθηκαν και επαίνεσαν τον Ελληνισμό είναι και οι κάτωθι και άλλοι πολλοί που δεν ανφέροντια
ο Μπερτελό, ο Αρρένιους, ο Φρεντ Χόυλ, ο Ζορζ Λεμέτρ, ο Έντινγκτον, ο Πουανκαρέ, ο Αϊνστάιν, ο Τζέιμς Τζινς, ο Χάιζενμπεργκ και ο Ρόμπερτ Μπράουν, οιοποίοιεντάσσονται επίσης στην ευρύτερη ιστορία της επιστημονικής σκέψης.
Δεν σημαίνει, βεβαίως, ότι όλοι αυτοί οι επιστήμονες διατύπωσαν τις ίδιες απόψεις ή ότι οι θεωρίες τους προέρχονται αποκλειστικά από την αρχαία Ελλάδα. Η ιστορία των επιστημών είναι αποτέλεσμα μιας μακράς, σύνθετης διαδικασίας, στην οποία συνεισέφεραν πολλοί πολιτισμοί.
Ωστόσο, η συμβολή των αρχαίων Ελλήνων υπήρξε καθοριστική σε τομείς όπως τα μαθηματικά, η γεωμετρία, η αστρονομία, η ιατρική και η φιλοσοφική διερεύνηση της φύσης.
16. Η ελληνική αστρονομία και ο Κοπέρνικος
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η ιστορία της ηλιοκεντρικής αντίληψης του κόσμου.
Πολύ πριν από τον Νικόλαο Κοπέρνικο, ο οποίος διατύπωσε συστηματικά το ηλιοκεντρικό σύστημα κατά την Αναγέννηση, αρχαίοι Έλληνες αστρονόμοι είχαν προτείνει ότι η Γη κινείται γύρω από τον Ήλιο.
Ο Αρίσταρχος ο Σάμιος, τον 3ο αιώνα π.Χ., υποστήριξε μια ηλιοκεντρική αντίληψη, ενώ ο Σελεύκος ο Σελεύκειος, τον 2ο αιώνα π.Χ., φέρεται να υποστήριξε επίσης την κίνηση της Γης. Παράλληλα, οι αρχαίοι Έλληνες ανέπτυξαν σημαντικές μαθηματικές και αστρονομικές μεθόδους για τη μελέτη των ουράνιων σωμάτων.
Η ιστορία αυτή αποδεικνύει ότι θεμελιώδεις επιστημονικές ιδέες μπορούν να εμφανιστούν πολύ πριν από την εποχή κατά την οποία θα αποκτήσουν ευρύτερη αποδοχή.
Στο αρχικό κείμενο γίνεται αναφορά στον Έλληνα αστρονόμο Ευγένιο Αντωνιάδη, ο οποίος φέρεται να δημοσίευσε το 1929 συγκρίσεις ανάμεσα σε αρχαία ελληνικά κείμενα και στις αντιλήψεις του Κοπέρνικου. Αναφέρονται επίσης ο καθηγητής Πλακίδης, ο αστρονόμος Κωνσταντίνος Χασάπης και ο μαθηματικός Ευάγγελος Σταμάτης, καθώς και ανακοίνωση στην Ακαδημία Αθηνών στις 11 Μαρτίου 1971.
Οι συγκεκριμένες βιβλιογραφικές αναφορές χρειάζονται περαιτέρω εξακρίβωση, ιδίως ως προς τους ακριβείς τίτλους, τις σελίδες και το περιεχόμενο των δημοσιεύσεων.
Είναι, πάντως, ιστορικά τεκμηριωμένο ότι ο Κοπέρνικος γνώριζε την αρχαία ελληνική αστρονομική παράδοση και αναφέρθηκε σε αρχαίους συγγραφείς. Αυτό, όμως, δεν αρκεί για να αποδειχθεί ότι όλες οι θεωρίες του προέρχονταν από αυτούς ή ότι το ηλιοκεντρικό σύστημα είχε ήδη αναπτυχθεί στην αρχαιότητα με την ίδια μαθηματική μορφή που απέκτησε στη νεότερη εποχή.
Η διάκριση ανάμεσα στην αρχική διατύπωση μιας ιδέας και στην πλήρη μαθηματική θεμελίωση και επιστημονική της τεκμηρίωση είναι απαραίτητη για την ορθή κατανόηση της ιστορίας των επιστημών.
17. Οι αρχαίοι Έλληνες και η νεότερη φιλοσοφία
Ανάλογη είναι η περίπτωση της φιλοσοφίας.
Ο Καρτέσιος, ο Λοκ, ο Λάιμπνιτς, ο Χιουμ, ο Σπινόζα, ο Σπένσερ, ο Καντ, ο Σέλλινγκ, ο Χέγκελ, ο Φίχτε, ο Βουντ και ο Μπεργκσόν ανήκουν στις σημαντικότερες μορφές της νεότερης και σύγχρονης ευρωπαϊκής σκέψης.
Οι θεωρίες τους δεν αποτελούν απλές επαναλήψεις των διδασκαλιών των αρχαίων Ελλήνων. Διαμορφώθηκαν μέσα σε διαφορετικές ιστορικές συνθήκες και επηρεάστηκαν από τη θρησκεία, τις φυσικές επιστήμες, τις κοινωνικές μεταβολές και τα φιλοσοφικά προβλήματα κάθε εποχής.
Παρά ταύτα, η σχέση τους με την αρχαία ελληνική φιλοσοφία είναι βαθιά και ουσιαστική.
Ο Πλάτων επηρέασε τη μεταφυσική, τη θεωρία της γνώσης και την πολιτική φιλοσοφία. Ο Αριστοτέλης διαμόρφωσε παραδόσεις στη λογική, στη φυσική φιλοσοφία, στη βιολογία, στην ηθική και στην πολιτική θεωρία. Οι προσωκρατικοί έθεσαν ερωτήματα για την αρχή και τη δομή του κόσμου, ενώ οι Στωικοί και οι Επικούρειοι ανέπτυξαν ολοκληρωμένες αντιλήψεις για την ηθική και την ανθρώπινη ευδαιμονία.
Η επίδραση αυτή δεν υπήρξε πάντοτε άμεση. Συχνά μεσολάβησαν η ελληνιστική παράδοση, η ρωμαϊκή σκέψη, οι Άραβες και άλλοι μελετητές του Μεσαίωνα, καθώς και οι μεταφράσεις και οι αναγεννησιακές αναγνώσεις των αρχαίων έργων.
Επομένως, είναι ορθότερο να πούμε ότι η αρχαία ελληνική φιλοσοφία αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους θεμελιώδεις πυλώνες της νεότερης ευρωπαϊκής σκέψης, όχι όμως τη μοναδική πηγή της.
18. Η διδασκαλία της Ιστορίας και η ευθύνη της παιδείας
Εδώ τίθεται ένα ουσιαστικό ερώτημα: με ποιον τρόπο παρουσιάζεται η ελληνική συνεισφορά στην Ιστορία και στα σχολικά εγχειρίδια;
Η αρχαία Ελλάδα κατέχει αναμφισβήτητα εξέχουσα θέση στην ιστορία της φιλοσοφίας, της πολιτικής, της τέχνης και των επιστημών. Η διδασκαλία της, επομένως, οφείλει να αναδεικνύει τόσο τα επιτεύγματα όσο και τα όριά της, να στηρίζεται στις πρωτογενείς πηγές και να παρουσιάζει με ακρίβεια τη διαδρομή των ιδεών.
Παράλληλα, είναι εύλογο να απαιτούμε από τα σχολικά βιβλία να αξιοποιούν συστηματικά τους αρχαίους Έλληνες ιστορικούς και συγγραφείς, να παρουσιάζουν το έργο τους στο ιστορικό του πλαίσιο και να εξηγούν πώς οι μαρτυρίες τους διασταυρώνονται με τα αρχαιολογικά ευρήματα και τις σύγχρονες επιστημονικές μεθόδους.
ΕΠΙΛΟΓΟΣ — Η Ελλάδα ως διαχρονική πνευματική παρακαταθήκη
Η αρχαία Ελλάδα υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους τόπους γέννησης και ανάπτυξης του φιλοσοφικού στοχασμού, της συστηματικής επιστημονικής διερεύνησης, της ιστοριογραφίας, της πολιτικής θεωρίας και της μεγάλης τέχνης.
Η συμβολή της δεν περιορίζεται σε ορισμένα μνημεία ή σε ένα σύνολο παλαιών νο με τις οποίες επιχείρησαν να απαντήσουν σε αυτά και στην παράδοση της κριτικής αναζήτησης που κληροδότησαν στις επόμενες γενιές.
Η Ελλάδα υπήρξε ο πρώτιστος ιστορικός χώρους όπου ο άνθρωπος αναζήτησε με συστηματικό τρόπο τη γνώση, την αλήθεια, τη δικαιοσύνη, την ομορφιά και την ευδαιμονία. Η πνευματική αυτή παρακαταθήκη εξακολουθεί να προσφέρει ερεθίσματα και να θέτει ερωτήματα που παραμένουν επίκαιρα.
Και άλλοι πολιτισμοί δημιουργησαν επιτεύγματα αλλά μό δημιούργησε ανθρωπιστικό πολιτισμό
Εκείνο που αξίζει να διατηρηθεί από την αρχαία ελληνική παράδοση δεν είναι μόνο η ανάμνηση των επιτευγμάτων της, αλλά και η απαίτηση για παιδεία, ελεύθερη σκέψη, κριτική εξέταση και υπεύθυνη συμμετοχή στα κοινά. Να δοθεί στους νέους ένα όραμα
Στη σύγχρονη εποχή, κατά την οποία η τεχνολογική πρόοδος συνυπάρχει με σοβαρές κοινωνικές, πολιτικές και περιβαλλοντικές προκλήσεις, επανέρχεται το ερώτημα κατά πόσο η επιστημονική και τεχνική ανάπτυξη συνοδεύεται από ανάλογη πρόοδο στην ηθική και στην ανθρώπινη βελτίωση και ευθύνη.
Ίσως εδώ βρίσκεται μία από τις πιο γόνιμες πλευρές της αρχαίας ελληνικής κληρονομιάς: στην υπενθύμιση ότι η γνώση αποκτά βαθύτερο νόημα όταν συνδέεται με την κρίση, την αρετή, το μέτρο και την ευθύνη.
Το ζητούμενο, λοιπόν, δεν είναι να επιστρέψουμε μηχανικά στο παρελθόν, αλλά να μελετήσουμε δημιουργικά όσα εξακολουθούν να έχουν αξία και να τα αξιοποιήσουμε για την αντιμετώπιση των προβλημάτων του παρόντος , όπως το « γνώθι σ’αυτόν» το «Μέτρο»ν , το «Μηδέν άγα»ν , τον ανθρωπισμό το θέμα της Οικολογίας κ.α
Η τελευταία σκέψη
Η πρόσφατη επίσκεψη του κ. Μάρκο Ρούμπιο και η ομιλία του στην Πνύκα επαναφέρουν τη σχέση της σύγχρονης πολιτικής με την αρχαία ελληνική κληρονομιά. Έρχονται να πιούν το καθάριο νερό της άμεσης δημοκρατίας από την αρική πηγή του Ιερού Βράχου της Ακρόπολης
Αποτελεί η επίκληση των αξιών της Αθήνας ένδειξη ουσιαστικής ανάγκης για ανανέωση της πολιτικής σκέψης και για μεγαλύτερη προσήλωση στην ελευθερία, στη δημοκρατία και στην ευθύνη; ;
Η Ελλάδα μέσα από την πολιτιστική της κληρονομιά μπορεί να συμβάλει στα μέτρα των δυνατοτήτων της στην διαμόρφωνη ενός καλύτερου μέλλοντος για αυτήν και για την ανθρωπότητα ολόκληρη.
Επομένως δεν χρειάζεται μόνο να προβάλλει το ένδοξο παρελθόν της. Χρειάζεται να διατηρεί ζωντανό το όραμα της για ένα ανθρωπινότερο κόσμο με Ελευθρία, Δημοκρατία, Δικαιοσύνη, με Αγώνα για Ανοδο, Ευημερία και Ειρήνη
Οι Σύγχρονοι Παραχαράκτες της Ιστορίας
Και ενώ μόνο οι Έλληνες έγραψαν την παγκόσμια ιστορία από αμνημονεύτων χρόνων , τότε που όλοι οι άλλοι λαοί ζούσαν σε πρωτόγονη κατάσταση , οι σημερινοί φωστήρες του Υπουργείου Παιδείας στα σχολικά βιβλία σύμφωνα με τις απόψεις ξένων συγγραφέων και ανιστόρητων ιστορικών σπανίως αναφέρονται ή παντελώς τους αγνοούν τους Έλληνες ιστορικούς και στους αρχαίους συγγραφείς. Το φαινόμενο είναι καταπληκτικό αλλά δυστυχώς αληθές και οι καθηγητές και δάσκαλοι στην Παιδεία το συναντούν συχνά.
Φαίνεται ότι οι ιστορικοί μας για να είναι σύμφωνοι με το «πολιτικώς ορθόν» δόγμα της εποχής μας και για να θεωρούνται «εκσυγχρονιστές» και όχι εθνικιστές παραχαράσσουν την αλήθεια επί τη βάση των υποχρεωτικών προγραμμάτων και δεν αφήνουν ελευθερία στους καθηγητές και δασκάλους μας να μελετήσουν τις Ελληνικές πρωταρχικές πηγές της αλήθειας.
Το Υπουργείο Παιδείας αγνοεί τις Ελληνικές πηγές –μοναδικές άλλωστε της Προϊστορίας , με το δικαιολογητικό ότι δεν τεκμηριώνονται, αλλά και της Ιστορίας , τις παραδόσεις της φυλής μας , των ιστορικών μας τόπων κ.α Είναι η νέα επικίνδυνη αμφισβήτηση αληθών και αυταπόδεικτων ιστορικών γεγονότων από την ΑΙ
Ακόμη και την Ελληνικότητα μας αμφιβάλλει αλλά δεν ζητάει και από τους Ευρωπαίους την Νοτίου Ευρώπης , της Μικράς Ασίας τεκμήρια επαλήθευσης του DNA από φόβο μμήπως τούτο αποκαλύψει την Ελληνική τους προέλευση;
Προβάλλει αβάσιμες ψευτοθεωρίες για να ενσπείρει την αμφιβολία σε θέματα που έχουν από αιώνες κριθεί
Επίλογος
Η Ελληνική φυλή είναι εκείνη που πρώτη δημιούργησε στον κόσμο ολόκληρο τον πολιτισμό . Είναι η αιώνια πηγή του καθαρού και διαυγούς πνεύματος που οδηγεί τον άνθρωπο στη γνώση την άνοδο και στην ευδαιμονία
Όλοι οι επόμενοι-με εξαίρεση στην εξέλιξη του τεχνικού πολιτισμού τον οποιον όμως έβαλαν στην υπηρεσία της υλικής κερδοφορίας – επαναλαμβάνουν και επεξεργάζονται τους αρχαίους Έλληνες σοφούς χωρίς να μπορούν να τους εφαρμόσουν
Εδώ και δύο χιλιετηρίδες εγκατέλειψαν την βελτίωση του άνθρωπου και φρόντισαν μόνο για την υλική ωφέλεια
Τον λαμπρό Ελληνικό πολιτισμό οι άλλοι λαοί ήταν ανώριμοι να τον δεχθούν και προσπάθησαν να τον γκρεμίσουν χωρίς να το επιτύχουν πλήρως . Εφάρμοσαν την Δημοκρατία , ζήτησαν περισσότερη Ελευθερία, εφάρμοσαν τους Ολυμπιακούς Αγώνες , αλλά δεν σεβάστηκαν τις αρχαίες Ελληνικές Αξίες που ανέβασαν τον Άνθρωπο σε ανώτερη βαθμίδα
Μετά από βίο δύο χιλιετηρίδων η ανθρωπότητα έχει φθάσει σε αδιέξοδα και στο σημείο καμπής όπου προσπαθεί να βρεί πριν πέσει στο χάος να βρει μια νεα πορεία
Η πρόσφατη ομιλία του Αμερικανού ΥΠΕΞ κ. Ρούμπιο στην Πνύκα ήταν απόδειξη της αγωνίας της Δύσης για ριζική αλλαγή, γιατί θα ήταν ανώφελο να πραγματοποιηθεί για να κλέψει την φαντασμαγορική φωτογραφία του Παρθενώνα. Μήπως τώρα η πρέσβειρα κ. Γκιλφοιλ πληρώνει τον λογαριασμό της φωτογραφίας;
Υποστράτηγος ε.α. Κωνσταντίνος Κωνσταντινίδης
Συγγραφέας – Μέλος της Εταιρείας Ελλήνων Λογοτεχνών
Amphiktyon Blog: http://www.amphiktyon.blogspot.com
Amphiktyon Official Site: http://www.amphiktyon.org