του Υποστρατήγου ε.α. Κ. Χ Κωνσταντινίδη
Η πολυλογία, αν ήθελε κανείς να την ορίσει, θα έλεγε ότι είναι η ακράτεια του λόγου — μια πραγματική «λογοδιάρροια». Ο δε πολυλογάς είναι τέτοιος, ώστε σε όποιον τύχει να συναντήσει, ό,τι κι αν του πει, θα απαντήσει πως δεν ξέρει τίποτε, πως ο ίδιος γνωρίζει τα πάντα και πως, αν τον ακούσει, θα μάθει.
Κι αν ο άλλος πάει να αποκριθεί, τον σταματά λέγοντας:
«Μην ξεχάσεις αυτό που θέλεις να πεις»,
ή:
«Καλά που μου το θύμισες»,
ή:
«Είναι χρήσιμο να μιλά πού και πού κάποιος»,
ή:
«Αυτό το παρέλειψα»,
ή:
«Γρήγορα κατάλαβες το θέμα»,
ή:
«Πρόσεχε αν θα συμφωνήσεις μαζί μου».
Και βρίσκει παρόμοιες αφορμές, ώστε αυτός που έτυχε να τον συναντήσει να μην προλάβει να πάρει ανάσα. Κι αφού εξαντλήσει τον καθένα χωριστά, είναι ικανός ακόμη και μια ολόκληρη ομάδα ανθρώπων, που συγκεντρώθηκαν για τις υποθέσεις τους, να την κάνει να τραπεί σε φυγή.
Μπαίνει ακόμη και στα σχολεία και στις παλαίστρες και εμποδίζει τα μαθήματα των παιδιών, μιλώντας ακατάπαυστα στους γυμναστές και στους δασκάλους. Αν κάποιοι πουν πως πρέπει να φύγουν, είναι ικανός να τους συνοδεύσει μέχρι το σπίτι τους.
Αν του ζητήσουν να πει τι συνέβη στην Εκκλησία του Δήμου, δεν αρκείται σ’ αυτό, αλλά διηγείται ακόμη και τη λογομαχία των ρητόρων επί άρχοντος Αριστοφώντος¹ ή τη μάχη των Λακεδαιμονίων επί Λυσάνδρου² ή την ομιλία που ο ίδιος έκανε και έγινε δεκτή με ενθουσιασμό.
Και, όπως τα διηγείται, παρεμβάλλει κατηγορίες εναντίον του πλήθους, ώστε αυτοί που τον ακούν είτε να ξεχνούν όσα λέει είτε να νυστάζουν είτε να τον εγκαταλείπουν στη μέση και να φεύγουν.
Όταν δικάζει μαζί με άλλους, τους εμποδίζει να κρίνουν, ενώ στο θέατρο δεν αφήνει τους άλλους θεατές να δουν. Όταν τρώει με άλλους, δεν τους αφήνει να φάνε, λέγοντας πως είναι δύσκολο για τον πολυλογά να σιωπήσει, πως η γλώσσα του γλιστρά σαν να βρίσκεται μέσα σε νερό και πως δεν μπορεί να σταματήσει, ακόμη κι αν φαίνεται πιο φλύαρος και από τα χελιδόνια.
Κι όταν τον πειράζουν, το υπομένει, ακόμη και τα πειράγματα των παιδιών του, τα οποία, όταν θέλουν να κοιμηθούν, του λένε:
«Πατερούλη, πες μας κάτι, για να μας πάρει ο ύπνος».
ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ
1. Η λογομαχία των ρητόρων
Αναφέρεται στη γνωστή δίκη «Περί Στεφάνου», η οποία έγινε επί άρχοντος Αντιφώντος.
2. Η αλλαγή του δημοκρατικού καθεστώτος
Αναφέρεται στην αλλαγή του δημοκρατικού καθεστώτος σε ολιγαρχία, με την εγκαθίδρυση των Τριάκοντα Τυράννων στην Αθήνα, το 404 π.Χ., ύστερα από την απαίτηση του Σπαρτιάτη στρατηγού Λυσάνδρου.
3. Ο σύγχρονος «πολυλογάς»
Σήμερα, ο πολυλογάς θα μπορούσε να θεωρηθεί το διαδίκτυο, το οποίο, σαν ακατάπαυστος χείμαρρος, μεταφέρει πληροφορίες ημέρα και νύχτα χωρίς να σταματά.
Ο σύγχρονος άνθρωπος δέχεται καθημερινά έναν τεράστιο όγκο πληροφοριών — συχνά μάλιστα αντιφατικών ή και ψευδών — σε τέτοιο βαθμό, ώστε πολλές φορές αδυνατεί να σχηματίσει ολοκληρωμένη εικόνα και να πάρει μια ψύχραιμη και τεκμηριωμένη απόφαση.
4. Οι Λάκωνες και η αξία της σιωπής
Στην άλλη άκρη του πολυλογά βρίσκονται οι Λάκωνες, οι οποίοι δίδασκαν στα παιδιά τους ότι:
«Το σιγάν κρείττον εστί του λαλείν»
— δηλαδή, το να σιωπάς είναι προτιμότερο από το να μιλάς, όταν φυσικά δεν έχεις κάτι σημαντικό να πεις.
Από αυτή τη στάση προέρχεται και η περίφημη φράση:
«Το Λακωνίζειν εστί φιλοσοφείν».
Η λιτότητα του λόγου δεν σημαίνει φτώχεια σκέψης. Αντίθετα, πολλές φορές η σιωπή αποτελεί ένδειξη αυτοσυγκράτησης, σοφίας και σεβασμού προς τον συνομιλητή.
5. Ο Πυθαγόρας και η σιωπή
Ο Πυθαγόρας, στην περίφημη σχολή του, είχε ως βασική αρχή:
«Βλέπε – Άκου – Σιώπα».
Η σιωπή δεν ήταν απλώς απουσία λόγου. Ήταν στάδιο μαθητείας: πρώτα παρατηρείς, έπειτα ακούς και, μόνο όταν έχεις κατανοήσει, μιλάς.
6. Η σημειολογία της εξουσίας
Οι ηγέτες, οι βασιλείς και οι ισχυροί χρησιμοποιούν συχνά τη σημειολογία.
Χωρίς να εκφράζονται πάντοτε με λόγια, με μια κίνηση, ένα βλέμμα ή ένα απλό νεύμα μπορούν να μεταδώσουν τη θέση ή την πρόθεσή τους. Στην εποχή της εικόνας στην οποία ζουμε, πολλές έννοιες εκφράζονται με σχήματα (Κ.Ο.Κ, ψηφιακές ενδείξεις, συντμήσεις κ.α) προς περιορισμό του γραπτού λόγου
Ορισμένα είναι διφορούμενα — όπως οι χρησμοί της Πυθίας — και αφήνουν περιθώριο για διαφορετικές ερμηνείες.
7. Ο λόγος και η σύγχρονη πολιτική
Οι σύγχρονοι πολιτικοί μας, αντί να συνομιλούν και να επιχειρούν να πείσουν με επιχειρήματα, συχνά αντιμάχονται, ακόμη και με ύβρεις, είτε στο Κοινοβούλιο είτε στη «μικρή οθόνη».
Και όταν η αντιπαράθεση οξύνεται υπερβολικά, φτάνουμε ακόμη και σε χειροδικίες μέσα στο Κοινοβούλιο, μπροστά στα μάτια ενός λαού που παρακολουθεί δωρεάν έναν πραγματικό «αγώνα κατς» — φαινόμενο που δεν είναι άγνωστο ούτε σε άλλες χώρες, όπως η Τουρκία.
8. Από τα λόγια στα έργα
Οι περισσότεροι άνθρωποι περιορίζονται στα λόγια.
Μόνο ένα μικρό μέρος διαθέτει το χάρισμα, την αποφασιστικότητα και τον πρακτικό νου ώστε να μετατρέπει τα λόγια σε έργα και σε καινοτομία .
Γιατί η αξία του λόγου δεν κρίνεται μόνο από το πόσο πολύ μιλά κάποιος, αλλά από το αν μπορεί να κάνει πράξη όσα λέει.
9. Μήπως κάτι μας θυμίζει;
Και, αλήθεια, μήπως ο πολυλογάς αυτός μας θυμίζει κάτι από τη σύγχρονη εποχή;
Εκείνον που λέει και ξελέει, φάσκει και αντιφάσκει, που μιλά ακατάπαυστα, υπόσχεται πολλά, αλλά συχνά δυσκολεύεται να μετατρέψει τα λόγια του σε πράξεις;
Ίσως τελικά, από την εποχή του Θεόφραστου μέχρι σήμερα, ο άνθρωπος να μην έχει αλλάξει και τόσο.
Άλλαξαν τα μέσα, άλλαξαν οι χώροι και οι τρόποι επικοινωνίας· όμως η πολυλογία, η ανάγκη να έχουμε πάντα τον τελευταίο λόγο και η δυσκολία να ακούμε τον άλλον παραμένουν διαχρονικά ανθρώπινα χαρακτηριστικά.
10. Και τώρα, πώς θα συνεννοηθούμε με την AI;
Θα μπορέσουμε να την ελέγξουμε ή, τελικά, θα μας καταστρέψει το ίδιο μας το δημιούργημα και θα μας φαει; (26/9/26)
Υποστράτηγος ε.α. Κωνσταντίνος Κωνσταντινίδης
Συγγραφέας – Μέλος της Εταιρείας Ελλήνων Λογοτεχνών
Amphiktyon Blog: http://www.amphiktyon.blogspot.com
Amphiktyon Official Site: http://www.amphiktyon.org