(του Υποστρατήγου ε.α. Κ. Χ. Κωνσταντινίδη)
Η Αττική υπέφερε από αρχαιοτάτων χρόνων από μεγάλους κατακλυσμούς. Η διαφορά έγκειται στο ότι τότε συνέβησαν τρεις μόνον μεγάλοι κατακλυσμοί, ενώ σήμερα παρατηρούνται πλημμυρικά φαινόμενα ακόμη και μετά από απλές βροχοπτώσεις.
Σύμφωνα με την Ελληνική Αρχαιολογία, στην Ελλάδα αναφέρονται τρεις μεγάλοι κατακλυσμοί: του Ωγύγου, του Δαρδάνου και του Δευκαλίωνος.
1. Ο Κατακλυσμός του Ωγύγου
Ο πρώτος κατακλυσμός συνέβη κατά τη βασιλεία του Ωγύγου και, γι’ αυτόν τον λόγο, έλαβε το όνομά του. Τότε πλημμύρισε η Αττική και οι κάτοικοί της, άλλοι μεν πνίγηκαν, ενώ άλλοι —όσοι πρόλαβαν— την εγκατέλειψαν.
Η καταστροφή αυτή αποδίδεται στην υπερχείλιση του ποταμού Κηφισού, ο οποίος πλημμύρισε την Αττική και τη Βοιωτία [Παυσ. Βοιωτικά Ε΄ 1 και Η΄, Σχόλια στον Απόλλωνα Γ΄ 1177 κ.ά.].
Λέγεται ακόμη ότι τότε εμφανίσθηκε ένα παράξενο ουράνιο φαινόμενο στον δίσκο της Αφροδίτης, καθώς μεταβλήθηκαν η διάμετρος, το σχήμα, το χρώμα και η τροχιά της. Για τον λόγο αυτό ο Freret θεωρεί ότι το παράδοξο ουράνιο σώμα δεν ήταν η Αφροδίτη, αλλά κάποιος κομήτης. Μάλιστα, στη σχετική διατριβή του υποστηρίζει ότι επρόκειτο για τον ίδιο κομήτη που εμφανίσθηκε και το 1680 [Κάστωρ παρ’ Αυγουστίνω, Πολ. Θ΄ θ΄ Ιη΄, Υπομνήματα Ακαδημίας, τόμος Ι΄, σελ. 357].
Υποθέτουν ότι ο κομήτης αυτός πέρασε πολύ κοντά από τη Γη ή ότι τμήματά του προσέκρουσαν σε αυτήν, προκαλώντας τεράστιο παλιρροϊκό κύμα, το οποίο επέφερε ανυπολόγιστη καταστροφή. Κατά μία άποψη, εξαιτίας αυτής της φυσικής καταστροφής εξαφανίσθηκε ο Προκατακλυσμιαίος Αιγαιατικός Πολιτισμός.
Ο Κατακλυσμός του Ωγύγου τοποθετείται στην Όγδοη Εποχή, δηλαδή περίπου 25.000 χρόνια πριν από την εποχή μας. Αναφέρεται ότι συνέβη κατά το 37ο έτος της βασιλείας του Ωγύγου.
Η καταστροφή ήταν τόσο μεγάλη, ώστε δημιουργήθηκε ένα μεγάλο ιστορικό κενό μέχρι την εποχή του Κέκροπος, ο οποίος βασίλευσε πολύ αργότερα. Κατά τη μετακατακλυσμιαία περίοδο αγνοούμε σε μεγάλο βαθμό τι συνέβη στην Αττική.
Ο Ωγύγος είχε σύζυγο τη Θήβη, θυγατέρα του Διός, και απέκτησε μαζί της τον Ελευσίνα και τις Πραξιδίκες. Μερικοί αναφέρουν ακόμη και κάποιον Κάδμο, γεγονός που προκαλεί αντιδράσεις σε όσους υποστηρίζουν φοινικική καταγωγή του από τους Γεφυραίους Φοίνικες· σε κάθε περίπτωση, όμως, θεωρείται αναμφισβήτητα Έλληνας.
Πολύ πιθανόν ο Ωγύγος να υπήρξε και βασιλεύς της Βοιωτίας [Ευσέβιος, Χρονικά· Θεόφιλος εν Αυτολύκω Γ΄ 399].
Ο Ελευσίνας έκτισε την Ελευσίνα και εγκαταστάθηκε εκεί μετά τον κατακλυσμό. Ποιος θα μπορούσε όμως να φανταστεί την τύχη που θα επιφύλασσε ο χρόνος στην πόλη του, εξαιτίας της άλογης συγκέντρωσης βιομηχανιών και της αδιαφορίας των διαφόρων κυβερνήσεων για τον ιερό αυτό τόπο της Γαίας-Μητέρας (Δήμητρος);
Υπήρχε όμως και άλλη πόλη με το όνομα Ελευσίνα, καθώς και Αθήναι στη Βοιωτία, πλησίον της λίμνης Κωπαΐδας, τις οποίες κατά την παράδοση κατάπιε η λίμνη όταν συνέβη μεγάλη πλημμύρα επί βασιλείας του Κέκροπος.
2. Ο Κατακλυσμός του Δαρδάνου
Κατά τον Βιργίλιο και τον Πλάτωνα, ο Δάρδανος ήταν υιός του Κόρυθος και καταγόταν από την Ιταλία. Ο Κόρυθος όμως αναφέρεται ως Αρκάς και συχνά συγχέεται με τον Δία· επομένως, σύμφωνα με αυτή την παράδοση, ο Δάρδανος θεωρείται γιος του Διός.
Ο Παυσανίας αναφέρει επίσης έναν δήμο των Τεγεατών με το όνομα Κορυθείς. Αξίζει να σημειωθεί ότι τα έθιμα, οι θεοί, τα ονόματα και η γλώσσα των Τρώων παρουσιάζουν πελασγικά στοιχεία, παρόμοια με εκείνα των Αρκάδων.
Για τον κατακλυσμό αυτό γνωρίζουμε ότι συνέβη μεγάλη πλημμύρα, η οποία κάλυψε τις πεδιάδες της Αρκαδίας. Τα όρη δεν επαρκούσαν πλέον για να συντηρήσουν όλους τους κατοίκους· έτσι, παρέμεινε εκεί μόνον ο Δίμας με ένα μέρος του πληθυσμού.
Ο Δάρδανος και ο Ιασίων, παίρνοντας μαζί τους τους υπόλοιπους Αρκάδες, πέρασαν στη Σαμοθράκη, όπου ίδρυσαν ναό προς τιμήν των Μεγάλων Θεών. Επειδή όμως η Σαμοθράκη δεν μπορούσε να τους θρέψει, λόγω της άγονης φύσης της, ο Ιασίων παρέμεινε εκεί με μερικούς από τους κατοίκους, ενώ ο Δάρδανος πέρασε στην Ασία με τους υπολοίπους.
Με την παράδοση αυτή συμφωνούν και οι γενεαλογικές αναφορές, διότι ο Δάρδανος ήταν μία γενεά μεταγενέστερος του Πάλλαντος και είχε σύζυγο θυγατέρα του Πάλλαντος. Από το γένος του Δαρδάνου μέχρι τη γενεά του Έκτορος μεσολαβούν επτά γενεές.
Επομένως, ο Δάρδανος εγκαταστάθηκε στην Ασία πολύ πριν από τον Τρωικό Πόλεμο και θεωρείται πρόγονος των Τρώων, οι οποίοι, σύμφωνα με την παράδοση αυτή, είχαν ελληνική καταγωγή πριν υποστούν μεταγενέστερες πολιτισμικές και εθνοτικές μεταβολές.
Ο Κατακλυσμός του Δαρδάνου τοποθετείται περίπου στο 9.000 π.Χ.
Σχολιασμός :
Τότε οι κατακλυσμοί ήταν έργο των φυσικών δυνάμεων. Σήμερα, όμως, ο ίδιος ο άνθρωπος, με τις επιλογές και τις πράξεις του, οδηγεί τον πλανήτη σε μια επερχόμενη κλιματική καταστροφή, η οποία ενδέχεται να αποδειχθεί εξίσου ολέθρια, αν όχι καταστροφικότερη, από τους μεγάλους κατακλυσμούς του παρελθόντος.
Ξεφύγαμε από το μέτρο και οδηγηθήκαμε στην υπερβολή. Αντί να καλλιεργήσουμε έναν άνθρωπο ικανό να ζει σε αρμονία με τη φύση, τα οικοσυστήματα και τα υπόλοιπα είδη της Γης, επιλέξαμε έναν δρόμο αδιάκοπης εκμετάλλευσης και υπερκατανάλωσης. Στην αρχαία ελληνική σκέψη, μετά την Ύβριν ακολουθεί αναπόφευκτα η Άτη, η τύφλωση του νου που οδηγεί στην καταστροφή. Σήμερα, αντί να αναγνωρίσουμε τις δικές μας ευθύνες, κατηγορούμε τη φύση επειδή μας «τιμωρεί», ενώ αρνούμαστε να αλλάξουμε τον τρόπο ζωής μας.
Η φύση δεν μπορεί πλέον να αντέξει τη συνεχή υπερφόρτωση του περιβάλλοντος: τη ραγδαία αύξηση της ενεργειακής κατανάλωσης, τη ρύπανση από κάθε είδους χημικά και απόβλητα, την καταστροφή των οικοσυστημάτων και τη διαρκή επέκταση της ανθρώπινης δραστηριότητας, σαν ολόκληρος ο πλανήτης να αποτελεί αποκλειστική ιδιοκτησία του ανθρώπου.
Και όμως, αντί να αναθεωρήσει την πορεία του, ο άνθρωπος εξακολουθεί να επενδύει σε πολέμους, να κατασκευάζει ολοένα πιο καταστροφικά όπλα, να σχεδιάζει νέα ενεργοβόρα συστήματα και να μεταθέτει διαρκώς την προστασία του περιβάλλοντος στο μέλλον.
Ίσως τελικά ο σύγχρονος άνθρωπος να εξακολουθεί να μοιάζει περισσότερο με τον Επιμηθέα παρά με τον Προμηθέα: να διδάσκεται μόνο όταν η συμφορά έχει ήδη συντελεσθεί και να αποκτά σοφία μέσα από τις ίδιες του τις τραγωδίες. (6/8/26)
Υποστράτηγος ε.α. Κωνσταντίνος Κωνσταντινίδης
Συγγραφέας – Μέλος της Εταιρείας Ελλήνων Λογοτεχνών
Amphiktyon Blog: http://www.amphiktyon.blogspot.com
Amphiktyon Official Site: http://www.amphiktyon.org