του Υποστρατήγου ε.α. Κ. Χ. Κωνσταντινίδη
Από τις αρχαίες ελληνικές λεωφόρους στο σημερινό σταυροδρόμι
1. Η τέχνη και η σχέση του ανθρώπου με το θείο
Από τις αρχαιότερες ανθρώπινες δραστηριότητες ξεχωρίζει η προσπάθεια του ανθρώπου να αντιμετωπίσει την ασθένεια και να διατηρήσει τη ζωή. Η ιατρική, επομένως, μπορεί να θεωρηθεί μία από τις αρχαιότερες τέχνες του ανθρώπου.
Παράλληλα, η ποίηση, η μουσική και ο χορός κατείχαν ιδιαίτερη θέση στις αρχαίες κοινωνίες. Στον ελληνικό κόσμο συνδέθηκαν στενά με τη λατρεία, τις τελετές και την προσπάθεια του ανθρώπου να επικοινωνήσει με το θείο.
Πριν από την πλήρη διαμόρφωση του Ολύμπιου πανθέου, αρχαίες παραδόσεις αποδίδουν στους Πελασγούς και σε άλλους προγενέστερους πληθυσμούς ιδιαίτερες μορφές λατρείας, που συνδέονταν με τα φυσικά φαινόμενα, τα άστρα, τη δύναμη του πολέμου και ιερά δέντρα, όπως η δρυς της Δωδώνης.
2. Το πυρ και η δημιουργία του κόσμου
Η ιδέα του πυρός ως αρχέγονης κοσμικής δύναμης εμφανίζεται στην αρχαία ελληνική φιλοσοφία, ιδιαίτερα στη σκέψη του Ηράκλειτου. Το πυρ δεν πρέπει να ταυτίζεται απλώς με τη φωτιά ως φυσικό φαινόμενο· αποτελεί φιλοσοφικό σύμβολο της διαρκούς μεταβολής και της κοσμικής τάξης.
Έτσι, η αντίληψη για το «άσβεστο πυρ» μπορεί να ιδωθεί ως μέρος μιας ευρύτερης ελληνικής προσπάθειας να ερμηνευθεί η αρχή και η λειτουργία του Σύμπαντος μέσω φυσικών και κοσμολογικών αρχών.
3. Κέκροπας, οικογένεια και κοινωνική τάξη
Ο Κέκροπας ανήκει στις πανάρχαιες παραδόσεις της Αθήνας και παρουσιάζεται από μεταγενέστερες πηγές ως ένας από τους πρώτους οργανωτές της αθηναϊκής κοινωνίας.
Στους μύθους και στις παραδόσεις που τον αφορούν συνδέεται με την καθιέρωση κοινωνικών και θρησκευτικών θεσμών. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται παραδόσεις σχετικά με τον γάμο και την οργάνωση της οικογενειακής ζωής.
Η οικογένεια, άλλωστε, αποτέλεσε θεμελιώδη κοινωνικό θεσμό στον ελληνικό κόσμο, συνδέοντας τη συγγένεια, την κληρονομιά, την ανατροφή των παιδιών και τη συνέχεια της κοινότητας.
4. Ορφέας και οι αρχαίοι φορείς της γνώσης
Στην ελληνική παράδοση, ο Ορφέας, ο Εύμολπος, ο Μελάμπους και ο Λίνος παρουσιάζονται ως πρόσωπα που συνδέονται με τη μετάδοση γνώσης, τη μουσική, την ποίηση, τη θεραπεία ή τις θρησκευτικές τελετουργίες.
Ιδιαίτερα ο Ορφέας απέκτησε τεράστια σημασία στην ελληνική μυθολογία και στη μεταγενέστερη φιλοσοφική σκέψη. Η μορφή του συνδέθηκε με τη μουσική δύναμη, τη μύηση, τη σχέση ζωής και θανάτου και την αναζήτηση μιας βαθύτερης γνώσης για τον άνθρωπο και το θείο.
5. Ελληνική θρησκεία και «ειδωλολατρία»
Η αρχαία ελληνική θρησκεία δεν είναι εύκολο να περιγραφεί απλώς με τον όρο «ειδωλολατρία». Οι αρχαίοι Έλληνες λάτρευαν πραγματικά τους θεούς τους μέσω θυσιών, τελετών, προσευχών, εορτών και ιερών χώρων, ενώ ταυτόχρονα οι θεότητες απέκτησαν μέσα στη φιλοσοφική και ποιητική παράδοση βαθύτερες συμβολικές και κοσμολογικές σημασίες.
Ο Δίας, η Αθηνά, ο Απόλλων, ο Ποσειδών και οι υπόλοιποι θεοί και θεές δεν ήταν μόνο μορφές της μυθολογίας. Αντιπροσώπευαν επίσης δυνάμεις της φύσης, ανθρώπινες αρετές και πάθη, καθώς και διαφορετικές όψεις της κοσμικής και κοινωνικής τάξης.
6. Η Έρις και ο γάμος του Πηλέα και της Θέτιδας
Σύμφωνα με τον γνωστό μύθο, η Έρις, θεότητα της φιλονικίας, δεν προσκλήθηκε στον γάμο του Πηλέα και της Θέτιδας.
Αντιδρώντας, έριξε ανάμεσα στους καλεσμένους το περίφημο «μήλον της Έριδος», το οποίο έφερε την επιγραφή ότι προοριζόταν για την ομορφότερη θεά. Η διεκδίκηση του μήλου από την Ήρα, την Αθηνά και την Αφροδίτη οδήγησε στην κρίση του Πάρη και, σύμφωνα με την παράδοση, αποτέλεσε ένα από τα γεγονότα που οδήγησαν τελικά στον Τρωικό Πόλεμο.
Ο μύθος αποδίδει έτσι στην Έριδα έναν καταλυτικό ρόλο: μια φαινομενικά μικρή πράξη φιλονικίας μπορεί να προκαλέσει γεγονότα τεράστιας ιστορικής και μυθολογικής σημασίας. Αυτό το μήλο βρίσκεται εντός του πολιτικού συστήματος και σπαράσσει τα κόμματα και αναλίσκει το δυναμικό της πατρίδος προς χάριν του «πολιτικού συμφέροντος»
7. Ποσειδών-«Μέγα το της Θαλάσσης Κράτος»
Η τρίαινα αποτελεί το χαρακτηριστικό σύμβολο του Ποσειδώνα και συνδέεται με την κυριαρχία του στη θάλασσα. Ανέκαθεν οι Έλληνες στηρίζονταν στο μέγα της θαλάσσης κράτος
Η αρχαία ελληνική κοσμολογία παρουσιάζει τον κόσμο ως χώρο διαμοιρασμού της εξουσίας μεταξύ των μεγάλων θεϊκών δυνάμεων. Ο Δίας κυριαρχεί στον ουρανό, ο Ποσειδών στη θάλασσα και ο Άδης στον Κάτω Κόσμο.
Ο Τρίτων, γιος του Ποσειδώνα και της Αμφιτρίτης, είναι θαλάσσια θεότητα και συνδέεται με το κοχύλι ή θαλάσσιο κέρας, με το οποίο μπορούσε να προκαλεί ή να κατασιγάζει τα κύματα. Πανίσχυρο ναυτικό ηχεί τώρα (29/8/26)
Υποστράτηγος ε.α. Κωνσταντίνος Κωνσταντινίδης
Συγγραφέας – Μέλος της Εταιρείας Ελλήνων Λογοτεχνών
Amphiktyon Blog: http://www.amphiktyon.blogspot.com
Amphiktyon Official Site: http://www.amphiktyon.org